Áhersluatriði í eftirliti ársreikningaskrár vegna reikningsársins sem lýkur 31. desember 2024

Í minnisblaði þessu eru sett fram áhersluatriði fyrir eftirlit ársreikningaskrár á árinu 2025 vegna reikningsársins sem lýkur 31. desember 2024. Þessi atriði miða að því að tryggja að reikningsskil félaga uppfylli kröfur laga nr. 3/2006, reglugerðar nr. 696/2019 og settar reikningsskilareglur, og leggja áherslu á aukið gagnsæi í upplýsingagjöf. Ársreikningaskrá hvetur stjórnendur, þá aðila sem koma að gerð ársreikninga og samstæðureikninga í félögum, endurskoðendur og aðra fagaðila til að fylgja þessum áherslum nákvæmlega.

Áhersluatriðin taka mið af atriðum sem upp hafa komið við eftirlit með reikningsskilum á síðustu árum auk nýlegra breytinga á lögum, reglugerðum og settum reikningsskilareglum. Að þessu sinni er lögð áhersla á eftirfarandi atriði í reikningsskilum félaga;

• Framsetning og upplýsingar í skýrslum stjórnar, þ.m.t. um viðbótarupplýsingar sbr. ákvæði 66. gr. laga nr. 3/2006, að teknu tilliti til leiðbeininga reikningsskilaráðs.

• Upplýsingar um leigusamninga í skýringum félaga sem kjósa að beita reglu reikningsskilaráðs (RR6) um reikningshaldslega meðferð leigusamninga í reikningsskilum leigutaka.

• Stærðarflokkun félaga ásamt framsetningu og efni upplýsinga í skýringum með ársreikningum og samstæðureikningum.

Ársreikningaskrá vill vekja athygli á að sé ekki mælt fyrir um tiltekið atriði í lögunum skal fara eftir viðeigandi ákvæðum í settum reikningsskilareglum. Settar reikningsskilareglur eru reglur sem reikningsskilaráð hefur gefið út sbr. ákvæði 119. gr. laga nr. 3/2006 og alþjóðlegra reikningsskilastaðla eins og þeir hafa verið staðfestir af Evrópusambandinu, sbr. ákvæði 35. tölul. 2. gr. laganna.

Ársreikningaskrá vill einnig benda á að ef vafi leikur á túlkun ákvæða laga nr. 3/2006 og lögskýringargögn greiða ekki úr þeim vafa þá ber að túlka ákvæði ársreikningalaga í samræmi við efnislega sambærileg ákvæði í settum reikningsskilareglum. Sama gildir ef ekki er mælt fyrir um tiltekið atriði í lögunum eða reglugerðum en þá skal fara eftir viðeigandi ákvæðum í settum reikningsskilareglum, sbr. 3. gr. laga nr. 3/2006.

Þegar kemur að öðrum ákvæðum,laga nr. 3/2006, svo sem vegna skýrslu stjórnar, þar sem vafi leikur á túlkun laganna og lögskýringargögn greiða ekki úr þeim vafa skal horft til ákvæða reglugerða, leiðbeininga reikningsskilaráðs um upplýsingar í skýrslum stjórnar og framsetningu þeirra og tilskipana og annars útgefins efnis frá Evrópusambandinu. Leiðbeiningar reikningsskilaráðs er að finna á vef ráðsins, www.reikningsskilarad.is.

Ársreikningaskrá vill benda stjórnendum á að í undirritun þeirra á ársreikning felst yfirlýsing um að ársreikningurinn er saminn í samræmi við lög nr. 3/2006, reglugerðir og settar reikningsskilareglur, sbr. ákvæði 2. málsl. 3. mgr. 3. gr. laganna. Ársreikningaskrá vill einnig vekja athygli stjórnenda á ákvæði 5. gr. laga nr. 3/2006 þess efnis að ársreikningur skuli gefa glögga mynd af afkomu, efnahag og breytingum á handbæru fé. Jafnframt ef ákvæði laganna nægja ekki til að reikningurinn gefi glögga mynd þá skal bæta við viðbótarupplýsingum svo að reikningsskilin gefi glögga mynd í skilningi laganna.

Gagnsæi í upplýsingagjöf er lykilatriði í því að auka traust fjárfesta, lánardrottna og annarra hagaðila á þeim upplýsingum sem birtar eru í reikningsskilum.

Skýrsla stjórnar

Við eftirlit með skýrslum stjórna verður lögð sérstök áhersla á að þær uppfylli ákvæði 65. og 66. gr. laga nr. 3/2006 ásamt öðrum ákvæðum laga sem gilda um framsetningu og innihald skýrslu stjórnar. Ársreikningaskrá leggur áherslu á eftirfarandi:

• Að í skýrslu stjórnar sé fjallað um aðalstarfsemi félagsins.

• Skýrsla stjórnar gefi glögga mynd af þróun, stöðu og árangri í rekstri félagsins á yfirstandandi reikningstímabili auk annarra atriða sem gerðar eru kröfur um í 65. gr. og eftir atvikum í 66. gr. laganna.

• Að skýrsla stjórnar uppfylli ákvæði annarra laga, eftir atvikum, svo sem um framsetningu og innihald ófjárhagslegra upplýsinga og yfirlýsingu um góða stjórnarhætti.

• Að samræmi sé milli upplýsinga í skýrslu stjórnar og í meginyfirlitum ársreiknings.

Veruleg vanhöld hafa verið á undanförnum árum á að skýrsla stjórnar uppfylli þær kröfur sem gerðar eru í 65. gr. laganna og ná til allra félaga ásamt þeim kröfum sem gerðar eru í greinum 66. til 66. e. Ársreikningaskrá vill vekja athygli á því að skv. 3. gr. laganna telst skýrsla stjórnar vera hluti af ársreikningi. Stjórn og framkvæmdastjóri bera sameiginlega ábyrgð á gerð, skilum og birtingu ársreiknings, þ.m.t. samningu skýrslu stjórnar.

Ársreikningaskrá vill benda á að skýrsla stjórnar er frásögn í texta og tölum sem styður við rekstrarreikning, efnahagsreikning og sjóðstreymi og setur upplýsingar úr töluyfirlitum í samhengi sem aðstoðar notendur reikningsskilanna við að skilja hvernig félagið starfar og hvað liggur að baki þeim ákvörðunum sem teknar eru í rekstri félagsins. Í skýrslunni er fjallað um stefnu félagsins og hvernig hún er framkvæmd í daglegum rekstri sem hjálpar notendum reikningsskilanna að meta framtíðarhorfur og stefnumótun félagsins.

Skýrsla stjórnar er nauðsynlegt tæki fyrir fjárfesta til að hjálpa þeim að meta hvort að félagið sé vænleg fjárfesting eða ekki og fyrir lánadrottna veitir skýrslan upplýsingar sem hjálpa við mat á fjárhagslegri stöðu og greiðslugetu félagsins. Skýrsla stjórnar er vettvangur fyrir stjórnendur til að útskýra stefnu, framtíðaráætlanir og þær ákvarðanir sem hafa verið teknar.

Ársreikningaskrá vill jafnframt vekja athygli á ákvæði 1. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 696/2019, um framsetningu og innihald ársreikninga og samstæðureikninga. Í reglugerðinni sem nálgast má á vef embættisins kemur fram að það hversu ítarlegar upplýsingar þarf að veita í skýrslu stjórnar ræðst m.a. af því hversu margbrotin starfsemi félagsins er, umfangi rekstrar og stærð viðkomandi félags. Við mat á því hversu miklar upplýsingar á að veita í skýrslu stjórnar ber stjórnendum að líta til hugtaksins „glögg mynd“, sbr. ákvæði 5. gr. laganna. Fram kemur í 2. mgr. 5. gr. laganna að ef ákvæði laganna nægja ekki til að ársreikningurinn gefi glögga mynd skal veita viðbótarupplýsingar, þ.m.t. í skýrslu stjórnar.

Ársreikningaskrá vill benda á að reikningsskilaráð hefur birt á heimasíðu sinni leiðbeiningar um upplýsingar í skýrslu stjórnar og framsetningu þeirra.

Ófjárhagsleg upplýsingagjöf

Ársreikningaskrá vill benda á að ákvæði 66. gr. d. um ófjárhagslega upplýsingagjöf gilda þangað til að Ísland hefur innleitt ákvæði tilskipunar Evrópusambandsins nr. 2022/2464/ESB um sjálfbærni reikningsskila. Öll félög sem flokkast sem stór félög eða sem stórar samstæður skulu birta ófjárhagslegar upplýsingar í samræmi við ákvæði 66. gr. d. en einnig í samræmi við leiðbeiningar framkvæmdastjórnar ESB um aðferðarfræði við framsetningu ófjárhagslegra upplýsinga frá árinu 2017 og um loftslagstengdar upplýsingar frá árinu 2019. Ársreikningaskrá vill einnig benda á að ákvæði 8. gr. flokkunarreglugerðar ESB (EU-Taxonomy) gildir einnig fyrir stór félög.

Upplýsingar um leigusamninga (Regla Reikningsskilaráðs nr. RR 6)

Við eftirlit með reikningsskilum síðustu ára hafa komið í ljós verulegir annmarkar á að upplýsingagjöf um leigusamninga þeirra félaga sem kjósa að beita reglu reikningsskilaráðs um leigusamninga uppfylli þær kröfur sem gerðar eru um upplýsingar í reikningsskilunum hjá þeim félögum sem leigja til sín eignir. Ársreikningaskrá vill benda á að kröfur í RR 6 um upplýsingar vegna leigusamninga eru töluvert ítarlegri en voru í alþjóðlegum reikningsskilastaðli IAS 17 en sá staðall er fallinn úr gildi.

Ársreikningaskrá mun fylgjast með því að félög sem kjósa að beita RR 6 um reikningshaldslega meðferð leigusamninga uppfylli allar skýringakröfur sem gerðar eru samkvæmt reglu reikningsskilaráðs. Fram kemur í 11. gr. reglu reikningsskilaráðs RR 6 að þau félög sem flokka leigusamninga sína í samræmi við RR 6 skuli gera skýra grein fyrir leiguskuldbindingum sínum í skýringarhluta ársreiknings. Skýringar skulu vera settar fram með hliðsjón af þörfum notenda reikningsskilanna en að lágmarki skal upplýsa um:

• Helstu skilmála leigusamninga, svo sem undirliggjandi eignir, leigutíma og framlengingar- og uppsagnarheimildir.

• Fjárhæðir gjalda færðar í rekstrarreikning og sundurliðun þeirra.

• Heildarfjárhæðir skuldbindinga vegna leigusamninga næstu fimm ár og lengri tíma, eftir því sem við á.

Ársreikningaskrá hvetur félög til að skýra hvernig val á reikningsskilaaðferð þjóni þörfum notenda reikningsskilanna og tryggi glögga mynd af fjárhagsstöðu félagsins.

Stærðarflokkun félaga og upplýsingagjöf í ársreikningi

Ákvæði um hvernig flokka skuli félög og samstæður eftir stærð eru í 11. og 33. tölul. 2. gr. laga nr. 3/2006. Flokkun félaga eftir stærð skiptir máli þegar kemur að kröfum ársreikningalaga hvað varðar hvaða upplýsingar í skýrslum stjórnar og í skýringum með töluyfirlitum ársreikninga og samstæðureikninga. Stærðarflokkun skiptir einnig máli þegar kemur að kröfu um gerð samstæðureiknings fyrir meðalstórar og stórar samstæður. Við eftirlit ársins 2025 verður horft til eftirfarandi atriða varðandi stærðarflokkun og upplýsingagjöf í ársreikningi:

• Að félög birti ítarlegar og fullnægjandi upplýsingar í skýrslum stjórnar og í skýringum sem endurspegla eðli og umfang starfsemi félagsins.

• Að við mat á umfangi skýringa verði tekið mið af þörfum notenda reikningsskila og ákvæðum 7. gr. reglugerðar nr. 696/2019.

Ársreikningaskrá bendir á að ef hrein velta er ekki lýsandi fyrir starfsemi félags skal miðað við aðrar tekjur, þ.m.t. tekjur af fjármálagerningum og söluhagnað. Ársreikningaskrá vill vekja athygli á að ef félag á eignarhlut í öðru félagi þarf að leggja mat á hvort að félagið fari með yfirráð yfir félaginu sem fjárfest er í en við útreikning viðmiðunarmarka móðurfélags skal miða við stærðir í samstæðureikningi fyrir þau félög sem semja slíkan reikning. Ef móðurfélag semur ekki samstæðureikning skal leggja saman viðmiðunarmörk móðurfélags og allra dótturfélaga. Í töflunni hér að neðan er að finna viðmiðunarmörk félaga

Ársreikningaskrá leggur áherslu á mikilvægi gagnsæis og áreiðanleika í reikningsskilum. Eftirlit ársins 2025 mun taka mið af framangreindum áherslum með það að markmiði að auka traust og trúverðugleika á íslenskum reikningsskilum.

Ársreikningaskrá ríkisskattstjóra
Reykjavík, 26. nóvember 2024

Áhersluatriði í eftirliti ársreikningaskrár vegna reikningsársins sem lýkur 31. desember 2023

Í minnisblaði þessu eru sett fram áhersluatriði í eftirliti ársreikningaskrár á árinu 2024 vegna reikningsársins sem mun ljúka 31. desember 2023. Áhersluatriðin eru birt fyrir stjórnendur, fagaðila og aðra sem koma að gerð reikningsskila félaga sem falla undir gildissvið laga nr. 3/2006, um ársreikninga (hér eftir lög nr. 3/2006) ásamt þeim aðilum sem koma að staðfestingu þeirra, þ.e. endurskoðendum og skoðunarmönnum. Ársreikningaskrá vill benda framangreindum aðilum á að þeim félögum sem falla undir gildissvið laga nr. 3/2006 ber að semja ársreikning sinn og eftir atvikum samstæðureikning, í samræmi við ákvæði laganna, reglugerð nr. 696/2019, um framsetningu ársreikninga og samstæðureikninga og settar reikningsskilareglur, sbr. ákvæði 1. mgr. 3. gr. laganna.

Áhersluatriðin taka mið af atriðum sem upp hafa komið við eftirlit með reikningsskilum á síðustu árum auk nýlegra breytinga á lögum, reglugerðum og reikningsskilareglum. Að þessu sinni er lögð áhersla á eftirfarandi atriði í reikningsskilum félaga;

Ársreikningaskrá vill vekja athygli á að sé ekki mælt fyrir um tiltekið atriði í lögunum skal fara eftir viðeigandi ákvæðum í settum reikningsskilareglum. Settar reikningsskilareglur eru reglur sem reikningsskilaráð hefur gefið sbr. ákvæði 119. gr. laga nr. 3/2006 út og alþjóðlegir reikningsskilastaðlar eins og þeir hafa verið staðfestir af Evrópusambandinu, sbr. ákvæði 35. tölul. 2. gr. laganna.

Ársreikningaskrá vill einnig benda á að ef vafi leikur á túlkun ákvæða laga nr. 3/2006 og lögskýringargögn greiða ekki úr þeim vafa þá ber að túlka ákvæði ársreikningalaga í samræmi við efnislega sambærileg ákvæði í settum reikningsskilareglum. Sama gildir ef ekki er mælt fyrir um tiltekið atriði í lögunum eða reglugerðum en þá skal fara eftir viðeigandi ákvæðum í settum reikningsskilareglum, sbr. 3. gr. laga nr. 3/2006.

Þegar kemur að öðrum ákvæðum,laga nr. 3/2006, svo sem vegna skýrslu stjórnar, þar sem vafi leikur á túlkun laganna og lögskýringargögn greiða ekki úr þeim vafa skal horft til ákvæða reglugerða, leiðbeininga reikningsskilaráðs um upplýsingar í skýrslum stjórnar og framsetningu þeirra og tilskipana og annars útgefins efnis frá Evrópusambandinu. Leiðbeiningar reikningsskilaráðs er að finna á vef ráðsins, www.reikningsskilarad.is.

Ársreikningaskrá vill benda stjórnendum á að í undirritun þeirra á ársreikning felst yfirlýsing um að ársreikningurinn er saminn í samræmi við lög nr. 3/2006, reglugerðir og settar reikningsskilareglur, sbr. ákvæði 2. málsl. 3. mgr. 3. gr. laganna. Ársreikningaskrá vill einnig vekja athygli stjórnenda á ákvæði 5. gr. laga nr. 3/2006 þess efnis að ársreikningur skuli gefa glögga mynd af afkomu, efnahag og breytingum á handbæru fé. Jafnframt ef ákvæði laganna nægja ekki til að reikningurinn gefi glögga mynd þá skal bæta við viðbótarupplýsingum svo að reikningsskilin gefi glögga mynd í skilningi laganna.

Ársreikningaskrá vill benda á að í V. kafla laga nr. 3/2006 um skýringar eru settar fram lágmarkskröfur sem skal birta í reikningsskilum. Ársreikningaskrá vill einnig benda á ákvæði 7. gr. í reglugerð nr. 696/2019 um framsetningu skýringa en þar kemur fram að upplýsingar í skýringum skulu vera það ítarlegar að þær geri notendum reikningsskila kleift að leggja mat á eðli og fjárhagsleg áhrif viðskipta og annarra atburða á rekstur og efnahag viðkomandi félags. Við mat stjórnenda á því hversu ítarlegar upplýsingar og sundurliðanir skuli veita í skýringum þarf meðal annars að taka tillit til stærðar og umfangs rekstrar- og efnahagsreiknings og þarfa notenda reikningsskilanna, sbr. ákvæði 5. gr. laga nr. 3/2006. Ársreikningaskrá vill ítreka að framsetning efnahagsreiknings og rekstrarreiknings á að vera í samræmi við ákvæði 2.-5. gr. reglugerðar 696/2019.

Ársreikningaskrá vill einnig benda stjórnendum, fagaðilum og öðrum sem koma að gerð reikningsskila á að kröfur um upplýsingagjöf byggjast meðal annars á stærð viðkomandi félags, bæði hvað varðar kröfur um skýringar, kröfur um upplýsingar í skýrslu stjórnar og ófjárhagslegar upplýsingar. Stærðarflokkun félaga og samstæða er sett fram í 11. tölul. 2. gr. laga nr. 3/2006 og er sem hér segir:

Athygli skal vakin að eigi félag dótturfélag þá miðast stærðarflokkun við samstæðureikning ef slíkur reikningur er saminn en annars skal leggja saman stærðir í ársreikningi móðurfélags við stærðir í reikningsskilum allra dótturfélaga.

Upplýsingar um leigusamninga félaga sem beita reglu reikningsskilaráðs (RR 6)

Regla reikningsskilaráðs (hér eftir RR 6) um reikningshaldslega meðferð leigusamninga í reikningsskilum leigutaka tók gildi fyrir reikningsár sem hófust 1. janúar 2020 eða síðar. Ársreikningaskrá vill vekja athygli á því að reglur reikningsskilaráðs og alþjóðlegir reikningsskilastaðlar, eins og þeir hafa verið samþykktir af Evrópusambandinu og teknir uppí íslenskan rétt, hafa sama gildi sem settar reikningsskilareglur sbr. ákvæði 35. tölul. 2. gr. laga nr. 3/2006. Stjórnendur félaga sem falla undir gildissvið ársreikningalaga, annarra en félaga sem beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum (IFRS), geta því valið á milli þess að beita staðlinum IFRS 16 eða RR 6.

Ársreikningaskrá vill benda á að í þeim tilvikum sem ekki er gerð krafa um beitingu tiltekinnar reikningsskilaaðferð skulu stjórnendur leggja mat á hvort sú reikningsskilaaðferð sem valin er þjóni þörfum notenda reikningsskilanna og gefi glögga mynd af fjárhagslegri stöðu viðkomandi félags, afkomu þess og sjóðstreymi.

Fram kemur í 11. gr. reglu reikningsskilaráðs RR 6 að þau félög sem flokka leigusamninga sína í samræmi við RR 6 skuli gera skýra grein fyrir leiguskuldbindingum sínum í skýringarhluta ársreiknings. Skýringar skulu vera settar fram með hliðsjón af þörfum notenda reikningsskilanna en að lágmarki skal upplýsa um:

Við eftirlit með reikningsskilum áranna 2020, 2021 og 2022 hafa komið í ljós verulegir annmarkar á að upplýsingagjöf um leigusamninga þeirra félaga sem kjósa að beita RR 6 uppfylli kröfur sem eru gerðar til skýringa í RR 6. Stjórnendum er bent á að kröfur um upplýsingar í RR 6 eru töluvert ítarlegri en voru í alþjóðlegum reikningsskilastaðli IAS 17 en þeim staðli var beitt allt þar til að staðallinn IFRS 16 tók gildi. Skýringakröfur RR 6 ná bæði til allra leigusamninga hvort sem þeir flokkast sem fjármögnunarleiga eða rekstrarleiga. Ársreikningaskrá mun halda áfram að fylgjast með því að félög sem beita reglu reikningsskilaráðs veiti fullnægjandi upplýsingar um alla leigusamninga, bæði rekstrarleigusamninga og fjármögnunarleigusamninga sbr. ákvæði 11. gr. RR 6. Reglu reikningsskilaráðs má nálgast á vef reikningsskilaráðs.

Upplýsingar í skýrslu stjórnar

Það er mat ársreikningaskrár að veruleg vanhöld hafi verið á því á undanförnum árum að fjallað hafi verið með fullnægjandi hætti um starfsemi viðkomandi félags, þróun, stöðu og árangurs í rekstri auk annarra atriði sem þar þurfa að koma fram í samræmi við ákvæði 65. gr. og 66. gr. laga nr. 3/2006. Ársreikningaskrá vill einnig vekja athygli á því að samkvæmt 3. gr. laganna þá telst skýrsla stjórnar vera hluti af ársreikningi. Gerð, skil og birting ársreiknings er á ábyrgð stjórnar og framkvæmdastjóra og þar af leiðandi þurfa stjórnendur að þekkja þær kröfur sem eru gerðar til upplýsinga sem birta skal í skýrslu stjórnar.

Reikningsskilaráð hefur birt á heimasíðu ráðsins leiðbeiningar um upplýsingar í skýrslu stjórnar og framsetning þeirra.

Ársreikningaskrá vill jafnframt vekja athygli á ákvæði 1. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 696/2019, um framsetningu og innihald ársreikninga og samstæðureikninga. Í reglugerðinni sem nálgast má á vef embættisins kemur fram að það hversu ítarlegar upplýsingar þarf að veita í skýrslu stjórnar ræðst m.a. af því hversu margbrotin starfsemi félagsins er, umfangi rekstrar og stærð viðkomandi félags. Við mat á því hversu miklar upplýsingar á að veita í skýrslu stjórnar ber stjórnendum að líta til hugtaksins „glögg mynd“, sbr. ákvæði 5. gr. laganna. Fram kemur í 2. mgr. 5. gr. laganna að ef ákvæði laganna nægja ekki til að ársreikningurinn gefi glögga mynd skal veita viðbótarupplýsingar, þ.m.t. í skýrslu stjórnar. Ársreikningaskrá vill ítreka að samræmi á að vera á milli upplýsinga í meginyfirlitum ársreiknings, skýringum með þeim og í skýrslu stjórnar. Með meginyfirlitum er átt við efnahagsreikning, rekstrarreikning og sjóðstreymisyfirlit ásamt eiginfjáryfirliti sé það birt.

Vakin er athygli á að ef annmarkar eru á skýrslu stjórnar sem leiða til að skýrslan uppfylli ekki ákvæði í VI. kafla lög 3/2006 og í reglugerð nr. 696/2019 verði viðkomandi reikningsskilum hafnað í heild sinni.

Ófjárhagslegar upplýsingar

Öllum félögum sem flokkast sem stór félög ber að láta fylgja með í yfirliti með skýrslu stjórnar upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að notendur reikningsskilanna geti að lágmarki lagt mat á þróun, umfang, stöðu og áhrif viðkomandi félags varðandi umhverfis-, samfélags- og starfsmannamál auk þess að gera grein fyrir stefnu félagsins í mannréttindamálum og hvernig félagið spornar við spillingar- og mútumálum, sbr. ákvæði 66. gr. d. í lögum nr. 3/2006.

Eftirlit með ófjárhagslegum upplýsingum byggist meðal annars á áhersluatriðum Verðbréfaeftirlits Evrópu (ESMA) í eftirliti með slíkum upplýsingum en þær voru birtar á vef ESMA þann 26. október síðastliðinn. Jafnframt vill ársreikningaskrá ítreka að við eftirlit með reikningsskilum félaga sem beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum (IFRS) er byggt á framangreindum áhersluatriðum ESMA um eftirlit með útgefendum verðbréfa.

Að frátöldum þeim atriðum sem fram koma í áhersluatriðum ESMA varðandi ófjárhagslega upplýsingagjöf þá vill ársreikningaskrá benda á að enn skortir upp á að greint sé nægilega vel frá viðskiptalíkani félaga. Í því felst að meðal annars þarf að greina frá því hvernig stjórnendur félaga telja að umhverfis-, samfélags- og starfsmannamál hafi og muni hafa áhrif á viðskiptalíkan þeirra.

Ársreikningaskrá vill benda á að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur gefið út tvö leiðbeiningarrit um framsetningu ófjárhagslegra upplýsinga. Fyrra ritið var gefið út á árinu 2017 og heitir „Guidelines on non-financial reporting (methodology for reporting non-financial information)“. Seinna ritið var gefið út á árinu 2019 og heitir „Guidelines on reporting climate-related information“. Stjórnendum og fagaðilum sem koma að gerð, framsetningu og yfirferðar ófjárhagslegra upplýsinga er bent á að kynna sér framangreindar leiðbeiningar frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins.

Ársreikningaskrá ríkisskattstjóra
Reykjavík, 2. nóvember 2023
Halldór I. Pálsson

Áhersluatriði í eftirliti ársreikningaskrár vegna reikningsársins sem lýkur 31. desember 2022

Í minnisblaði þessu eru sett fram áhersluatriði í eftirliti ársreikningaskrár með reikningsskilum vegna reikningsársins sem mun ljúka 31. desember 2022. Áhersluatriðin eru birt fyrir stjórnendur, fagaðila sem koma að gerð reikningsskilanna og endurskoðendur og skoðunarmenn félaga sem falla undir gildissvið ársreikningalaga. Ársreikningaskrá vill benda framangreindum aðilum á að þeim félögum sem falla undir gildissvið laga nr. 3/2006 um ársreikninga (hér eftir lög nr. 3/2006) ber að semja ársreikning sinn og eftir atvikum samstæðureikning, í samræmi við ákvæði laganna, reglugerð nr. 696/2019 um framsetningu ársreikninga og samstæðureikninga og settar reikningsskilareglur sbr. ákvæði 1. mgr. 3. gr. laganna.

Áhersluatriðin taka mið af atriðum sem upp hafa komið við eftirlit með reikningsskilum á síðustu árum auk nýlegra breytinga á lögum, reglugerðum og reikningsskilareglum. Að þessu sinni er lögð áhersla á eftirfarandi atriði í reikningsskilum félaga;

Sé ekki mælt fyrir um tiltekið atriði í lögunum skal fara eftir viðeigandi ákvæðum í settum reikningsskilareglum en það eru annars vegar reglur reikningsskilaráðs og hins vegar alþjóðlegir reikningsskilastaðlar sbr. 35. tölul. 2. gr. laga nr. 3/2006.

Ef vafi leikur á túlkun ákvæða ársreikningalaga og lögskýringargögn greiða ekki úr þeim vafa þá ber að túlka ákvæði ársreikningalaga í samræmi við efnislega sambærileg ákvæði í settum reikningsskilareglum. Sama gildir ef ekki er mælt fyrir um tiltekið atriði í lögunum eða reglugerðum en þá skal fara eftir viðeigandi ákvæðum í settum reikningsskilareglum, sbr. 3. gr. laga nr. 3/2006.

Þegar kemur að öðrum ákvæðum ársreikningalaga, svo sem vegna skýrslu stjórnar, þar sem vafi leikur á túlkun laganna og lögskýringargögn greiða ekki úr þeim vafa skal horft til ákvæða reglugerða, tilskipana og annars útgefins efnis frá Evrópusambandinu auk leiðbeininga frá reikningsskilaráði um upplýsingar í skýrslu stjórnar og framsetningu þeirra. Leiðbeiningarnar má nálgast á vef reikningsskilaráðs, www.reikningsskilarad.is.

Ársreikningaskrá vill vekja sérstaka athygli á ákvæði 5. gr. laga nr. 3/2006 þess efnis að ef ákvæði laganna nægja ekki til að reikningurinn gefi glögga mynd þá skal bæta við viðbótarupplýsingum svo að reikningsskilin gefi glögga mynd í skilningi laganna.

Gagnsæi í upplýsingagjöf er lykilatriði í að auka traust fjárfesta, lánardrottna og annarra hagaðila á þeim upplýsingum sem birtar eru í reikningsskilum.

Ársreikningaskrá vill benda á að í V. kafla laga nr. 3/2006 um skýringar eru settar fram lágmarkskröfur um skýringar sem skal birta í reikningsskilum. Ársreikningaskrá vill einnig benda á ákvæði 7. gr. í reglugerð 696/2019 um framsetningu skýringa en þar kemur fram að upplýsingar í skýringum skulu vera það ítarlegar að þær geri notendum reikningsskila kleift að leggja mat á eðli og fjárhagsleg áhrif viðskipta og annarra atburða á rekstur og efnahag viðkomandi félags. Við mat stjórnenda á því hversu ítarlegar upplýsingar og sundurliðanir skuli veita í skýringum þarf meðal annars að taka tillit til stærðar og umfangs rekstrar- og efnahagsreiknings og þarfa notenda reikningsskilanna sbr. ákvæði 5. gr. laga nr. 3/2006 um glögga mynd. Ársreikningaskrá vill ítreka að framsetning efnahagsreiknings og rekstrarreiknings á að vera í samræmi við ákvæði 2.-5. gr. reglugerðar 696/2019.

Upplýsingar um leigusamninga félaga sem beita reglu reikningsskilaráðs (RR 6)

Regla reikningsskilaráðs (hér eftir RR 6) um reikningshaldslega meðferð leigusamninga í reikningsskilum leigutaka tók gildi fyrir reikningsár sem hófust 1. janúar 2020 eða síðar. Ársreikningaskrá vill vekja athygli á því að reglur reikningsskilaráðs og alþjóðlegir reikningsskilastaðlar, eins og þeir hafa verið samþykktir af Evrópusambandinu og færðir í íslenskan rétt, hafa sama gildi sem settar reikningsskilareglur sbr. ákvæði 35. tölul. 2. gr. laga nr. 3/2006. Stjórnendur félaga sem falla undir gildissvið ársreikningalaga, annarra en félaga sem beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum (IFRS), geta því valið á milli þess að beita staðlinum IFRS 16 eða RR 6.

Ársreikningaskrá vill benda á að í þeim tilvikum sem ekki er gerð krafa um beitingu tiltekinnar reikningsskilaaðferð skulu stjórnendur leggja mat á hvort að sú reikningsskilaaðferð sem valin er þjóni þörfum notenda reikningsskilanna og gefi glögga mynd af fjárhagslegri stöðu viðkomandi félags, afkomu þess og sjóðstreymi.

Fram kemur í 11. gr. reglu reikningsskilaráðs RR 6 að þau félög sem flokka leigusamninga sína í samræmi við RR 6 skuli gera skýra grein fyrir leiguskuldbindingum sínum í skýringarhluta ársreiknings. Skýringar skulu vera settar fram með hliðsjón af þörfum notenda reikningsskilanna en að lágmarki skal upplýsa um:

Við eftirlit með reikningsskilum áranna 2020 og 2021 hafa komið í ljós verulegir annmarkar á að upplýsingagjöf um leigusamninga þeirra félaga sem kjósa að beita RR 6 uppfylli kröfur sem eru gerðar til skýringa í RR 6. Stjórnendum er bent á að kröfur um upplýsingar í RR 6 eru töluvert ítarlegri en voru í alþjóðlegum reikningsskilastaðli IAS 17 en þeim staðli var beitt allt þar til að staðallinn IFRS 16 tók gildi. Ársreikningaskrá mun halda áfram að fylgjast með að félög sem beita reglu reikningsskilaráðs veiti fullnægjandi upplýsingar um alla leigusamninga, bæði rekstrarleigusamninga og fjármögnunarleigusamninga sbr. ákvæði 11. gr. RR 6. Reglu reikningsskilaráðs má nálgast á vef reikningsskilaráðs.

Upplýsingar í skýrslu stjórnar

Það er mat ársreikningaskrár að veruleg vanhöld hafi verið á því á undanförnum árum að fjallað hafi verið með fullnægjandi hætti um starfsemi viðkomandi félags, þróun, stöðu og árangurs í rekstri auk annarra atriði sem þar þurfa að koma fram í samræmi við ákvæði 65. gr. og 66. gr. laga nr. 3/2006. Ársreikningaskrá vill einnig vekja athygli á því að samkvæmt 3. gr. laganna þá telst skýrsla stjórnar vera hluti af ársreikningi. Gerð, skil og birting ársreiknings er á ábyrgð stjórnar og framkvæmdastjóra og þar af leiðir þá þurfa stjórnendur að þekkja þær kröfur sem eru gerðar til upplýsinga sem birta skal í skýrslu stjórnar.

Reikningsskilaráð birti í febrúar 2022 leiðbeiningar um upplýsingar í skýrslu stjórnar og framsetningu þeirra fyrir félög sem falla undir ákvæði laga um ársreikninga um.

Ársreikningaskrá vill jafnframt vekja athygli á ákvæði 1. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 696/2019 um framsetningu og innihald ársreikninga og samstæðureikninga. Í reglugerðinni sem nálgast má á vef embættisins kemur fram að það hversu ítarlegar upplýsingar þarf að veita í skýrslu stjórnar ræðst m.a. af því hversu margbrotin starfsemi félagsins er, umfangi rekstrar og stærð viðkomandi félags. Við mat á því hversu miklar upplýsingar á að veita í skýrslu stjórnar ber stjórnendum að líta til hugtaksins glögg mynd sbr. ákvæði 5. gr. laganna. Fram kemur í 2. mgr. 5. gr. laganna að ef ákvæði laganna nægja ekki til að ársreikningurinn gefi glögga mynd skal veita viðbótarupplýsingar, þ.m.t. í skýrslu stjórnar. Ársreikningaskrá vill ítreka að samræmi á að vera á milli upplýsinga í meginyfirlitum ársreiknings, skýringum með þeim og í skýrslu stjórnar. Með meginyfirlitum er átt við efnahagsreikning, rekstrarreikning og sjóðstreymisyfirlits ásamt eiginfjáryfirliti sé það birt.

Athygli er vakin á því að ef annmarkar eru á umfjöllun í skýrslu stjórnar sé í samræmi við þau ákvæði sem um skýrslu stjórnar gilda og finna má í VI. kafla ársreikningalaga og í reglugerð 696/2019 má gera ráð fyrir að viðkomandi reikningsskilum verði hafnað í heild sinni.

Ófjárhagslegar upplýsingar

Öllum félögum sem flokkast sem stór félög ber að láta fylgja með í yfirliti með skýrslu stjórnar upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að notendur reikningsskilanna geti að lágmarki lagt mat á þróun, umfang, stöðu og áhrif viðkomandi félags varðandi umhverfis-, samfélags- og starfsmannamál auk þess að gera grein fyrir stefnu félagsins í mannréttindamálum og hvernig félagið spornar við spillingar- og mútumálum, sbr. ákvæði 66. gr. d. í lögum nr. 3/2006.

Eftirlit með ófjárhagslegum upplýsingum byggist meðal annars á áhersluatriðum Verðbréfaeftirlits Evrópu (ESMA) í eftirliti með slíkum upplýsingum en þær voru birtar á vef ESMA þann 28. október síðastliðinn. Jafnframt vill ársreikningaskrá ítreka að við eftirlit með reikningsskilum félaga sem beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum (IFRS) er byggt á framangreindum áhersluatriðum ESMA um eftirlit með útgefendum verðbréfa.

Utan þeirra atriða sem fram koma í áhersluatriðum ESMA varðandi ófjárhagslega upplýsingagjöf þá vill ársreikningaskrá benda á að enn skortir upp á að greint sé nægilega vel frá viðskiptalíkani félaga. Í því felst að meðal annars þarf að greina frá því hvernig stjórnendur félaga telja að umhverfis-, samfélags- og starfsmannamál hafi og muni hafa áhrif á viðskiptalíkan þeirra.

Ársreikningaskrá vill benda á að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur gefið út tvö leiðbeiningarit um framsetningu ófjárhagslegra upplýsinga. Fyrra ritið var gefið út á árinu 2017 og heitir „Guidelines on non-financial reporting (methodology for reporting non-financial information)“. Seinna ritið var gefið út á árinu 2019 og heitir „Guidelines on reporting climate-related information“. Stjórnendum og fagaðilum sem koma að gerð, framsetningu og yfirferðar ófjárhagslegra upplýsinga er bent á að kynna sér framangreindar leiðbeiningar frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins.

Ársreikningaskrár ríkisskattstjóra,
Reykjavík, 24. janúar 2023,
Halldór I. Pálsson
Silja Ísberg

Áhersluatriði í eftirliti ársreikningaskrár vegna reikningsársins 2021

Í minnisblaði þessu eru sett fram áhersluatriði í eftirliti ársreikningaskrár með reikningsskilum vegna reikningsársins sem hófst 1. janúar 2021. Áhersluatriðin eru birt til umhugsunar fyrir stjórnendur og jafnframt endurskoðendur og skoðunarmenn félaga sem falla undir gildissvið ársreikningalaga. Félög sem falla undir gildissvið laga nr. 3/2006 um ársreikninga (hér eftir lög nr. 3/2006) ber að semja ársreikning í samræmi við ákvæði laganna, reglugerð nr. 696/2019 um framsetningu ársreikninga og samstæðureikninga og settar reikningsskilareglur.

Sé ekki mælt fyrir um tiltekið atriði í lögunum skal fara eftir viðeigandi ákvæðum í settum reikningsskilareglum. Ef vafi leikur á túlkun ákvæða ársreikningalaga og lögskýringargögn greiða ekki úr þeim vafa þá ber að túlka ákvæði ársreikningalaga í samræmi við efnislega sambærileg ákvæði í settum reikningsskilareglum. Þegar kemur að öðrum ákvæðum ársreikningalaga, svo sem vegna skýrslu stjórnar, þar sem vafi leikur á túlkun laganna og lögskýringargögn greiða ekki úr þeim vafa skal horft til ákvæða reglugerða, tilskipana og annars útgefins efnis frá Evrópusambandinu. Ársreikningaskrá vill vekja sérstaka athygli ákvæði 5. gr. laga nr. 3/2006 þess efnis að ef ákvæði laganna nægja ekki til að reikningurinn gefi glögga mynd þá skal bæta við viðbótarupplýsingum svo að reikningsskilin gefi glögga mynd. Gagnsæi í upplýsingagjöf er lykilatriði í að auka traust fjárfesta, lánadrottna og annarra hagaðila á þeim upplýsingum sem birtar eru í reikningsskilum.

Ársreikningaskrá vill benda á að í V. kafla laga nr. 3/2006 um skýringar eru settar fram lágmarkskröfur um skýringar sem skal birta í reikningsskilum. Ársreikningaskrá vill einnig benda á ákvæði 7. gr. í reglugerð 696/2019 um framsetningu skýringa en þar kemur fram að upplýsingar í skýringum skulu vera það ítarlegar að þær geri notendum reikningsskila kleift að leggja mat á eðli og fjárhagsleg áhrif viðskipta og annarra atburða á rekstur og efnahag viðkomandi félags. Við mat stjórnenda á því hversu ítarlegar upplýsingar og sundurliðanir skuli veita í skýringum þarf meðal annars að taka tillit til stærðar og umfangs rekstrar- og efnahagsreiknings og þarfa notenda reikningsskilanna.

Áhersluatriðin taka mið af nýlegum breytingum laga og reglugerða auk atriða sem upp hafa komið við eftirlit með reikningsskilum á síðustu reikningsárum. Að þessu sinni er lögð áhersla á upplýsingagjöf félaga sem kjósa að beita reglu reikningsskilaráðs um reikningshaldslega meðferð leigusamninga í reikningsskilum leigutaka, upplýsingagjafar í skýrslu stjórnar að teknu tilliti til leiðbeininga reikningsskilaráðs um skýrslu stjórnar og ófjárhagslegar upplýsingar í yfirliti með skýrslu stjórnar. Ársreikningaskrá vill ítreka að við eftirlit með reikningsskilum félaga sem beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum er farið eftir áhersluatriðum í eftirliti sem Verðbréfaeftirlit Evrópu gaf út þann 29. október 2021.

Forsendan um áframhaldandi rekstrarhæfi

Ein af grunnforsendum reikningsskila er forsendan um áframhaldandi rekstrarhæfi sbr. 1. tölul. 1. mgr. 11. gr. laga nr. 3/2006 og 25.-26. gr. alþjóðlegs reikningsskilastaðals IAS 1. Reikningsskil byggjast á forsendunni um áframhaldandi rekstrarhæfi nema stjórnendur þess ætli sér að leysa félagið upp eða hætta rekstri þess eða hafa ekki raunhæft val um annað en að hætta starfsemi þess. Við gerð reikningsskila ber stjórnendum að leggja mat á hvort að viðkomandi félag sé rekstrarhæft eða ekki. Stjórnendur þurfa að nota eigin dómgreind við mat á áframhaldandi rekstrarhæfi.

Ákvæði 8. mgr. 65. gr. laga nr. 3/2006 kveður á um að „ef vafi leikur á rekstrarhæfi skuli greina frá því í skýrslu stjórnar“. Þegar stjórnendur eru meðvitaðir um mikilvæga óvissu vegna atburða eða aðstæðna sem geta valdið verulegum vafa um getu viðkomandi félags til að halda áfram rekstri ber að greina frá þeim óvissuþáttum í skýrslu stjórnar. Dæmi um slíka óvissuþætti eru minni eftirspurn eftir vörum eða þjónustu, röskun á aðfangakeðju félagsins, viðkomandi félag hefur þurft að treysta á tímabundnar stuðningsaðgerðir stjórnvalda eða ef aðgangur félagsins að fjármagni er takmarkaður.

Upplýsingar um leigusamninga félaga sem beita reglu reikningsskilaráðs (RR 6)

Regla reikningsskilaráðs (hér eftir RR 6) um reikningshaldslega meðferð leigusamninga í reikningsskilum leigutaka tók gildi m.v. reikningsárið sem hófst 1. janúar 2020. Fram kemur í greinargerð reikningsskilaráðs sem fylgir með RR 6 að ein af ástæðum þess að reikningsskilaráð teldi nauðsynlegt að setja fram RR 6 væri að það geti verði bæði kostnaðarsamt og flókið að beita alþjóðlega reikningsskilastaðlinum IFRS 16 auk þess sem ekki væri komin mikil reynsla á beitingu staðalsins og að ýmiss álitamál hafi komið upp, svo sem varðar ákvörðun um leigutíma og ávöxtunarkröfu. Rétt væri því að heimila félögum að beita alþjóðlega reikningsskilastaðlinum IFRS 16 í stað þess að skylda þau til þess.

Frá og með reikningsárinu sem hófst 1. janúar 2020 geta félög valið á milli þess að beita reglu reikningsskilaráðs, RR 6, eða alþjóðlegum reikningsskilastaðli IFRS 16 við færslu, mat og upplýsingagjöf vegna leigusamninga. Ársreikningaskrá vill vekja athygli á því að reglur reikningsskilaráðs og alþjóðlegir reikningsskilastaðlar eins og þeir hafa verið samþykktir af Evrópusambandinu og færðir í íslenskan rétt hafa sama gildi sem settar reikningsskilareglur samanber ákvæði 35. tölul. 2. gr. laga nr. 3/2006. Félög geta því valið á milli þess að beita reglu reikningsskilaráðs eða alþjóðlegum reikningsskilastaðli IFRS 16 að öðrum forsendum laganna uppfylltum.

Fram kemur í 11. gr. reglu reikningsskilaráðs RR 6 að þau félög sem flokki leigusamninga sína í samræmi við RR 6 skuli gera skýra grein fyrir leiguskuldbindingum sínum í skýringarhluta ársreiknings. Skýringar skulu vera settar fram með hliðsjón af þörfum notenda reikningsskilanna en að lágmarki skal upplýsa um:

Ársreikningaskrá hefur tekið eftir því í eftirlit með ársreikningum reikningsársins 2020 að verulega vantar upp á að veittar séu fullnægjandi upplýsingar um leigusamninga félaga sem kjósa að beita settri reikningsskilareglu RR 6. Ársreikningaskrá mun því sérstaklega fylgjast með að félög sem beita reglu reikningsskilaráðs veiti fullnægjandi upplýsingar um alla leigusamninga samanber ákvæði 11. gr. í RR 6.

Skýrsla stjórnar

Það er mat ársreikningaskrár að veruleg vanhöld hafa verið á því á undanförnum árum að fjallað hafi verið með fullnægjandi hætti um starfsemi viðkomandi félags, þróun, stöðu og árangurs í rekstri auk annarra atriði sem þar þurfa að koma fram í samræmi við ákvæði 65. gr. og 66. gr. laga nr. 3/2006. Ársreikningaskrá vill vekja athygli á ákvæði 1. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 696/2019 en þar kemur fram að hversu ítarlegar upplýsingar þarf að veita í skýrslu stjórnar ræðst m.a. af því hversu margbrotin starfsemi félagsins er, umfangi rekstrar og stærð viðkomandi félags. Ársreikningaskrá vill einnig vekja athygli á því að samkvæmt 3. gr. laganna þá telst skýrsla stjórnar vera hluti af reikningsskilum. Sé umfjöllun í skýrslu stjórnar ekki fullnægjandi samanber framangreint má gera ráð fyrir að viðkomandi reikningsskilum verði hafnað.

Reikningsskilaráð hefur, í samráði við ársreikningaskrá og reikningsskilanefnd FLE, unnið að gerð leiðbeininga fyrir félög um upplýsingar í skýrslu stjórnar. Ársreikningaskrá vill benda á að það er á ábyrgð framkvæmdastjóra og stjórnar viðkomandi félags að tryggja að ársreikningurinn, og eftir atvikum, samstæðureikningur, gefi glögga mynd af afkomu, efnahag og breytingum á handbæru fé í samræmi við ákvæði 5. gr. laganna. Þetta getur leitt til þess að í sumum tilvikum þarf að ganga lengra í upplýsingagjöf í skýrslu stjórnar og skýringum en gerð er krafa um með beinum hætti í lögum nr. 3/2006 sbr. ákvæði 2. mgr. 5. gr. laganna. Ársreikningaskrá vill benda stjórnendum félaga á að kynna sér vel fyrirhugaðar leiðbeiningar reikningsskilaráðs um upplýsingagjöf í skýrslu stjórnar.

Samkvæmt 65. gr. laga nr. 2006, um ársreikninga skal upplýsa um eftirfarandi í skýrslu stjórnar:

Einnig þarf að gera grein fyrir tillögu stjórnar um ráðstöfun hagnaðar eða jöfnun taps á síðasta ári, þ.m.t. hvort greiða eigi arð úr viðkomandi félagi eða ekki og þá hvaða fjárhæð. Upplýsa þarf um fjölda hluthafa í upphafi og lok reikningsársins og að lágmarki um tíu stærstu hluthafa eða alla ef hluthafar eru færri en tíu og hundraðshlut hlutafjár hvers þeirra í árslok. Í skýrslu stjórnar með ársreikningi móðurfélags samstæðu skal veita upplýsingar um samstæðuna í heild. Eigi félag eigin hluti þarf að gera grein fyrir fjölda þeirra og nafnverði og jafnframt að greina frá ástæðu þess ef félag hefur aflað eða látið af hendi eigin hluti á reikningsárinu þarf að greina frá fjölda og nafnverði þeirra hluta sem félagið aflaði eða lét af hendi ásamt upplýsingum um endurgjald hlutanna.

Skýrsla stjórnar: Breytingar á 66. gr. laga um skýrslu stjórnar meðal-stórra og stórra félaga

Með lögum nr. 102/2020 urðu breytingar á 66. gr. laga nr. 3/2006 sem tóku gildi fyrir reikningsskil þar sem reikningsárið hefst 1. janúar 2020 en markmiðið með lagabreytingunni var að skýra ákvæði greinarinnar og jafnframt að auka kröfur til upplýsingagjafar í skýrslu stjórnar. Stjórnendum meðalstórra og stórra félaga ber samanber ákvæði 1. mgr. 66. gr. laga nr. 3/2006 að veita glöggt yfirlit yfir árangur af starfsemi félagsins, stöðu þess og þróun ásamt lýsingu á megináhættu og óvissuþáttum sem viðkomandi félag stendur frammi fyrir.

Ennfremur skal fjalla um eftir því sem við á:

Ófjárhagslegar upplýsingar í yfirliti með skýrslu stjórnar

Fram kemur í 66. gr. d. að einingar tengdar almannahagsmunum og stór félög skulu láta fylgja með í yfirliti með skýrslu stjórnar upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að notendur reikningsskilanna geti lagt mat á áhrif viðkomandi félags í tengslum við umhverfis-, félags- og starfsmannamál. Félögum er til viðbótar við áhersluatriði ársreikningaskrár bent á að kynna sér yfirlýsingu Verðbréfaeftirlits Evrópu um áhersluatriði við eftirlit með reikningsskilum ársins 2021 en þar er m.a. fjallað um áherslur í eftirliti með ófjárhagslegar upplýsingar.

Ársreikningaskrá vill vekja athygli á að breytingar urðu á ákvæði 66. gr. d. vorið 2020 samkvæmt lögum nr. 102/2020 en gildissvið greinarinnar nær nú einnig til stórra félaga sem ekki semja samstæðureikning. Ársreikningaskrá vill einnig vekja athygli á leiðbeiningum sem Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins (Guidelines on non-financial reporting: methodology for reporting non-financial information) (hér eftir leiðbeiningar frá ESB) gaf út árið 2017 en þar er að finna nánari lýsingu og leiðbeiningar varðandi umfang og framsetningu ófjárhagslegra upplýsinga.

Eins og fram kemur í lið nr. 3 þá er m.a. farið eftir áhersluatriðum sem Verðbréfaeftirlit Evrópu (ESMA) gefur út á hverju ári varðandi eftirlit með reikningsskilum félaga sem; a) beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum (IFRS), b) varðandi ófjárhagslega upplýsingagjöf og c) aðra mælikvarða en eru skilgreindir í stöðlunum sjálfum (APM). Ársreikningaskrá vill beina þeim tilmælum til stjórnenda félaga að kynna sér vel framangreind áhersluatriði en þau voru birt þann 9. nóvember síðastliðinn á upplýsingavef Skattsins.

Ófjárhagsleg upplýsingagjöf: Áhrifin af Kórónuveirufaraldrinum á markmið og lykilmælikvarða

Á síðasta ári var eitt af áhersluatriðum ársreikningaskrár annars vegar og Verðbréfaeftirlits Evrópu hins vegar upplýsingar um áhrif Kórónuveirufaraldursins á reikningsskil félaga. Faraldurinn hefur í einhverjum tilvikum haft veruleg áhrif á starfsemi félaga og getur hafa haft áhrif á hæfi þeirra til að uppfylla þau markmið sem félögin hafa sett sér varðandi ófjárhagslega upplýsingagjöf bæði til skamms og meðallangs tíma. Til að tryggja gagnsæi er lögð áhersla á að stjórnendur upplýsi um hver áhrifin af Kórónuveirufaraldrinum eru á þau markmið sem félög hafa sett sér og í framhaldi af því hvort að félög hafa þurft að aðlaga eða setja sér ný markmið.

Ef líklegt er að Kórónuveirufaraldurinn hefur veruleg framtíðaráhrif á rekstur félagsins ber stjórnendum að upplýsa um hver þeirra framtíðarsýn er varðandi þróun á rekstrinum og þá sér í lagi breytingar á viðskiptalíkani félagsins, þ.m.t. breytingum á aðfangakeðjunni og dreifingu á vöru- og/eða þjónustuframboði og starfsumhverfi starfsmanna. Stjórnendur eru einnig hvattir til að upplýsa um öll veruleg áhrif af faraldrinum á ófjárhagslega lykilmælikvarða og alla nýja lykilmælikvarða sem hafa verið settir fram til að endurspegla langtímaáhrifin af faraldrinum.

Ófjárhagsleg upplýsingagjöf: Áhrif á loftlagsbreytinga á félög

Stjórnendum ber að upplýsa um hvaða hvaða stefnur félagið hefur varðandi umhverfismál, þ.m.t. áhrif af loftlagsbreytingum, sbr. ákvæði b-liðar 1. mgr. 66. gr. d. auk þess að upplýsa um árangur af stefnu félagsins samanber ákvæði c-liðar. Verðbréfaeftirlit Evrópu gaf út í júní 2019 viðbót við leiðbeiningar um framsetningu ófjárhagslegra upplýsinga. Framangreindum leiðbeiningum er ætlað að aðstoða félög við umfjöllum um möguleg áhrif loftlagsbreytinga á þau. Stjórnendum er bent á að ætlast er til þess að fjallað sé um áhrif loftlagsbreytinga á viðkomandi félag og góð regla er að útskýra ástæðu þess ef slíkar upplýsingar eru ekki birtar.

Ófjárhagsleg upplýsingagjöf: Hnitmiðuð lýsing á viðskiptalíkani félagsins

Fram kemur í a-lið 1. mgr. 66. gr. d. að yfirlitið skuli innihalda hnitmiðaða lýsingu á viðskiptalíkani félagsins. Viðskiptalíkan félags lýsir því hvað félagið gerir, hvernig það gerir það og hvers vegna. Frekari umfjöllun um hvað felst í lýsingu á viðskiptalíkani félagsins er m.a. að finna í leiðbeinandi reglum frá Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Til þess að notendur ófjárhagslegra upplýsinga geti öðlast skilning á viðskiptalíkani félagsins og tengsl viðskiptalíkansins við ófjárhagslegar upplýsingar þurfa stjórnendur að upplýsa stefnu sína við að ná fram viðskiptatengdum markmiðum. Jafnframt þarf að upplýsa um samspil áhrifa af viðskiptalíkani félagsins á umhverfis-, félags- og starfsmannamál ásamt spillingar og mútumál.

Fram kemur í leiðbeiningum frá ESB að stjórnendum ber að halda sig við staðreyndir þegar þeir lýsa viðskiptalíkani viðkomandi félags. Lýsing á viðskiptalíkani skal vera skýr, skiljanleg og byggð á staðreyndum, bæði hvað varðar núverandi stöðu og vænta þróun í framtíð. Stjórnendum er því bent á að birta viðeigandi upplýsingar um stöðu þeirrar atvinnugreinar sem félagið starfar í og helstu þróun og atriði sem líklegt er að hafi áhrif á framtíðarþróun félagsins, bæði hvað varðar verðmætasköpun fyrir eigendur og þau samfélög sem félagið starfar í.

Ófjárhagsleg upplýsingagjöf: Lýsing á stefnu félagsins og áreiðanleikakönnunarferli

Kveðið er á um í b-lið að í yfirlitinu skuli vera lýsing félagsins á stefnu þess í tengslum við umhverfis-, félags- og starfsmannamál ásamt spillingar og mútumál sem og lýsingu á því hvaða áreiðanleikakönnunarferli félagið framfylgir. Einnig skal sbr. ákvæði c-liðar, vera yfirlit yfir árangur af stefnu félagsins í framangreindum málaflokkum og sbr. ákvæði d-liðar lýsing á þeim megináhættum sem tengjast þessum málum í rekstri félagsins, þ.m.t. eftir því sem við á og í réttu hlutfalli, um viðskiptatengsl þess, vörur eða þjónustu, sem líkleg eru til að hafa skaðleg áhrif á þessum sviðum, og hvernig félagið tekst á við þá áhættu.

Fylgst verður með hvort upplýst sé um hvaða áreiðanleikakönnunarferli félagið framfylgi í framangreindum málaflokkum, þ.m.t. hvort um sé að ræða ytri innri- eða ytri eftirlitsferla og hver staðfestir ef um ytri aðila er að ræða. Sérstök áhersla verður lögð á umhverfismál og tengsl stefnu félagsins við viðskiptalíkan þess og hvernig félagið dregur úr áhættu vegna umhverfismála á núverandi starfsemi þess og vænta þróun, þ.m.t. fjárhagsleg áhrif á stöðu og rekstur félagsins.

Ófjárhagsleg upplýsingagjöf: Lykilmælikvarðar

Fram kemur í e-lið að birta eigi ófjárhagslega lykilmælikvarða (e. key performance indicators) sem eru viðeigandi fyrir viðkomandi fyrirtæki. Lagt er fyrir stjórnendur að greina frá aðferðafræði við val á viðeigandi lykilmælikvörðum og þá hvort að einstakir lykilmælikvarðar eigi við félagið í heild eða hluta. Jafnframt hvort að breytingar hafi orðið á hvaða lykilmælikvarðar stjórnendur telja að séu viðeigandi fyrir félagið á milli ára.

Áhersluatriði í eftirliti ársreikningaskrár vegna reikningsársins 2020

Í minnisblaði þessu eru birt áhersluatriði í eftirliti ársreikningaskrár með reikningsskilum vegna reikningsársins sem hófst 1. janúar 2020. Áhersluatriðin eru til umhugsunar fyrir stjórnendur og þeirra sem koma að gerð reikningsskila félaga sem falla undir gildissvið ársreikningalaga. Félög sem falla undir gildissvið laga nr. 3/2006 um ársreikninga (hér eftir lög nr. 3/2006) ber að semja ársreikning í samræmi við ákvæði laganna, reglugerð nr. 696/2019 um framsetningu ársreikninga og samstæðureikninga (reglugerð nr. 696/2019) og settar reikningsskilareglur.

Ársreikningaskrá vill benda á að í þeim tilvikum þar sem val er um reikningsskilaaðferð ber stjórnendur nota dómgreind sína til að velja reikningsskilaaðferð sem er viðeigandi að teknu tilliti til þeirra aðstæðna sem fyrirtækið stendur frammi fyrir. Kveðið er á um í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 3/2006 að ársreikningur skuli gefa glögga mynd afkomu, efnahag og breytingu á handbæru fé. Jafnframt er kveðið á um í 1. málsl. 2. mgr. 5. gr. að ef ákvæði laganna nægja ekki til að reikningsskilin gefi glögga mynd skal félagið veita viðbótarupplýsingar svo að þau gefi glögga mynd. Aðeins er heimilt sbr. ákvæði 2. málsl. 2. mgr. 5. gr. að víkja frá ákvæðum laganna ef það að fylgja ákvæðum laganna leiðir til þess að reikningsskilin gefi villandi mynd.

Sé ekki mælt fyrir um tiltekið atriði í lögunum skal fara eftir viðeigandi ákvæðum í settum reikningsskilareglum. Ef vafi leikur á túlkun ákvæða ársreikningalaga og lögskýringargögn greiða ekki úr þeim vafa ber að túlka ákvæði ársreikningalaga í samræmi við efnislega sambærileg ákvæði í settum reikningsskilareglum. Þegar kemur að öðrum ákvæðum ársreikningalaga, svo sem vegna skýrslu stjórnar, þar sem vafi leikur á túlkun laganna og lögskýringargögn greiða ekki úr þeim vafa skal horft til ákvæða reglugerða, tilskipana og annars útgefins efnis frá Evrópusambandinu. Ársreikningaskrá vill vekja sérstaka athygli ákvæði 5. gr. laga nr. 3/2006 þess efnis að ef ákvæði laganna nægja ekki til að reikningsskil gefi glögga mynd þá skal bæta við viðbótarupplýsingum svo að þau gefi glögga mynd.

Áhersluatriðin taka mið af nýlegum breytingum laga og reglugerða auk atriða sem upp hafa komið við eftirlit með reikningsskilum á síðustu árum. Að þessu sinni er lögð áhersla á umfjöllun um áhrif af kórónuveirufaraldrinum (COVID-19) á reikningsskil félaga, upplýsingagjöf í skýrslu stjórnar, þ.m.t. vegna áhrifa af COVID-19 og ófjárhagslegar upplýsingar. Stjórnendur félaga bera ábyrgð á því að reikningsskilin innihaldi fullnægjandi upplýsinga vegna áhrifa COVID-19 á rekstur, stöðu og sjóðstreymi viðkomandi félags. Ársreikningaskrá vill ítreka að við eftirlit með reikningsskilum félaga sem beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum er farið eftir áhersluatriðum í eftirliti sem Verðbréfaeftirlit Evrópu gaf út hinn 22. október 2020.

Skýrsla stjórnar

Forsendan um áframhaldandi rekstrarhæfi:

Ein af grunnforsendum reikningsskila er forsendan um áframhaldandi rekstrarhæfi sbr. 1. tölul. 1. mgr. 11. gr. laga nr. 3/2006. Í því felst að gert er ráð fyrir að félag haldi starfsemi sinni áfram og ef starfsemi leggst niður að hluta eða í heild skuli taka tillit til þess við mat og framsetningu reikningsskila. Að teknu tilliti til ástandsins vegna áhrifa af COVID-19 faraldrinum á efnahagslífið, bæði hér á landi og erlendis, er ljóst að mikil óvissa ríkir um efnahagsleg áhrif á afkomu, fjárhagsstöðu og sjóðstreymi magra félaga. Gagnsæi í upplýsingagjöf er lykilatriði í að auka traust fjárfesta, lánardrottna og annarra hagaðila á þeim upplýsingum sem birtar eru í reikningsskilum.

Ákvæði 8. mgr. 65. gr. laga nr. 3/2006 kveður á um að „ef vafi leikur á rekstrarhæfi skuli greina frá því í skýrslu stjórnar“. Við gerð reikningsskila ber stjórnendum að leggja mat á hvort félagið sé rekstrarhæft. Við það mat skulu stjórnendur taka tillit til allra fyrirliggjandi upplýsinga um framtíðina sbr. ákvæðis 32. tölul. 2. gr. laga nr. 3/2006 og 26. gr. staðalsins IAS 1. Hversu ítarlega upplýsingar þarf að birta ræðst af aðstæðum í hverju tilviki fyrir sig. Greina verður frá verulegri óvissu sem lítur að atburðum eða aðstæðum sem geta leitt til þess að vafi leiki á rekstrarhæfi viðkomandi félags. Dæmi um slíka atburði eða aðstæður geta verið minni eftirspurn eftir vörum eða þjónustu, röskun á aðfangakeðju, viðkomandi félag hefur nýtt sér tímabundnar stuðningsaðgerðir stjórnvalda eða takmarkanir á aðgengi að fjármagni.

Ársreikningaskrá vill benda á að í V. kafla laga nr. 3/2006 um skýringar eru settar fram lágmarkskröfur um skýringar sem skal birta í reikningsskilum. Kveðið er á um í 5. gr. laganna að ef ákvæði þeirra nægja ekki til að reikningurinn gefi glögga mynd þá skal bæta við upplýsingum svo að reikningsskilin gefi glögga mynd. Samkvæmt settum reikningsskilareglum ber að fjalla um óvissu ef vafi leikur á áframhaldandi rekstrarhæfi í skýringum. Það er mat ársreikningaskrár að heimilt sé að fjalla um vafa á rekstrarhæfi í skýringum í stað skýrslu stjórnar að því tilskyldu að í skýrslu stjórnar sé vakinn athygli á þeim skýringarlið sem fjallað er um rekstrarhæfi.

Öll félög (ákvæði 65. gr. laga nr. 3/2006)

Það er mat ársreikningaskrár að vanhöld hafa verið á því á undanförnum árum að fjallað hafi verið með fullnægjandi hætti um starfsemi viðkomandi félags, þróun, stöðu og árangur í rekstri auk annarra atriða sem þar þurfa að koma fram í samræmi við ákvæði laga nr. 3/2006. Samkvæmt 1. mgr. 65. gr. laga nr. 2006, um ársreikninga, skal upplýsa um eftirfarandi í skýrslu stjórnar:

Einnig skal í skýrslu stjórnar gera grein fyrir tillögu stjórnar um ráðstöfun hagnaðar eða jöfnun taps á síðasta reikningsári sbr. ákvæði 2. mgr. Í því felst að upplýsa þarf í skýrslu stjórnar hvort stjórn leggi til að greiddur verði arður til eigenda félagsins og ef svo er fjárhæð fyrirhugaðrar arðgreiðslu. Fram kemur í 3. mgr. að upplýsa skuli um fjölda hluthafa í upphafi og lok reikningsárs og tíu stærstu hluthafa eða alla hluthafa ef þeir eru færri en tíu. Hafi breyting orðið á atkvæðahlutdeild á reikningsárinu skal þeirra getið sérstaklega. Ákvæði 7. mgr. kveður á að ef félag á eigin hluti þá skal gera grein fyrir fjölda hlutanna og nafnverð þeirra. Einnig skal greina frá því hafi félag aflað eða látið frá sér eigin hluti á reikningsárinu og jafnframt greina frá ástæðu þess að hlutanna var aflað eða þeir látnir af hendi, fjölda þeirra og nafnverð ásamt upplýsingum um endurgjald fyrir hlutina.

Meðalstór og stór félög (ákvæði 66. gr. laga nr. 3/2006)

Með lögum nr. 102/2020 urðu breytingar á 66. gr. laga nr. 3/2006 sem taka gildi fyrir reikningsskil þar sem reikningsárið hefst 1. janúar 2020 en markmiðið með lagabreytingunni var að skýra ákvæði greinarinnar og jafnframt að auka kröfur um upplýsingagjöf í skýrslu stjórnar. Stjórn-endum meðalstórra og stórra félaga skuli til viðbótar við þær kröfur sem eru í 65. gr. veita glöggt yfirlit yfir árangur í rekstri viðkomandi félags, stöðu þess og þróun ásamt lýsingu á megináhættu og óvissuþáttum sem félagið stendur frammi fyrir. Ársreikningaskrá vekur athygli á ákvæði 1. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 696/2019 þar sem kemur fram að hversu ítarlegar upplýsingar þarf að veita ræðst m.a. af því hversu margbrotin starfsemi félagsins er, umfang rekstrar og stærð þess.

Það er mat ársreikningaskrár að úrbóta sé þörf við upplýsingagjöf í skýrslu stjórnar. Ársreikningaskrá vekur athygli á ákvæði 1. mgr. 8. gr. reglugerðar nr. 696/2019 en þar kemur fram að hversu ítarlegar upplýsingar þarf að veita í skýrslu stjórnar ræðst m.a. af því hversu margbrotin starfsemi félagsins er, umfangi rekstrar og stærð viðkomandi félags. Ársreikningaskrá vekur athygli á því að samkvæmt ákvæði 3. gr. laga 3/2006 þá telst skýrsla stjórnar vera hluti af reikningsskilum. Sé umfjöllun í skýrslu stjórnar ekki fullnægjandi samanber framangreint má gera ráð fyrir að viðkomandi reikningsskilum verði hafnað.

Ófjárhagslegar upplýsingar

Fram kemur í 66. gr. d. að einingar tengdar almannahagsmunum og stór félög skulu láta fylgja með í yfirliti með skýrslu stjórnar upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að notendur reikningsskilanna geti lagt mat á þróun, umfang, stöðu og áhrif viðkomandi félags í tengslum við umhverfis-, félags- og starfsmannamálum. Einnig þarf í yfirlitinu að koma fram stefna viðkomandi félags í mannréttindamál og hvernig félagið spornar við spillingar- og mútumálum. Félögum er til viðbótar við áhersluatriði ársreikningaskrár bent á að kynna sér yfirlýsingu Verðbréfaeftirlits Evrópu um áhersluatriði við eftirlit með reikningsskilum ársins 2020 en þar er m.a. fjallað um áherslur í eftirliti með ófjárhagslegum upplýsingum.

Ársreikningaskrá vekur athygli á breytingar urðu á ákvæði 66. gr. d. vorið 2020 samkvæmt lögum nr. 102/2020 en gildissvið greinarinnar nær nú einnig til stórra félaga sem ekki semja samstæðureikning. Ársreikningaskrá vill benda stjórnendum og þeim sem koma að gerð og framsetningu ófjárhagslegra upplýsinga á leiðbeinandi reglur sem Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins (Guidelines on non-financial reporting: methodology for reporting non-financial information) (hér eftir leiðbeinandi reglur frá ESB) gaf út árið 2017. Í leiðbeinandi reglum frá ESB er að finna nánari lýsingu og leiðbeiningar um umfang og framsetningu ófjárhagslegra upplýsinga.

Hnitmiðuð lýsing á viðskiptalíkani félagsins

Fram kemur í a-lið 1. málsgr. að yfirlitið skuli innihalda hnitmiðaða lýsingu á viðskiptalíkani félagsins. Viðskiptalíkan félags lýsir því hvernig félagið býr til og viðheldur virði fyrir eigendur félagsins í gegnum framboð þess af vörum og þjónustu. Frekari umfjöllun um hvað felst í lýsingu á viðskiptalíkani félagsins er m.a. að finna í leiðbeinandi reglum frá Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Til þess að notendur ófjárhagslegra upplýsinga geti öðlast skilning á viðskiptalíkani félagsins og tengsl viðskiptalíkansins við ófjárhagslegra upplýsinga þurfa stjórnendur að upplýsa um stefnu sína við að ná fram viðskiptatengdum markmiðum. Jafnframt þarf að upplýsa um samspil áhrifa af viðskiptalíkani félagsins við umhverfis-, félags- og starfsmannamál ásamt spillingar- og mútumálum.

Fram kemur í leiðbeinandi reglum frá ESB að stjórnendum ber að halda sig við staðreyndir þegar þeir lýsa viðskiptalíkani viðkomandi félags. Lýsing á viðskiptalíkani skal vera skýr, skiljanleg og byggð á staðreyndum, bæði um núverandi stöðu og vænta þróun í framtíð. Stjórnendum er því bent á að birta viðeigandi upplýsingar um stöðu þeirrar atvinnugreinar sem félagið starfar í og helstu þróun og atriði sem líklegt er að hafi áhrif á framtíðarþróun félagsins, bæði hvað varðar verðmætasköpun fyrir eigendur og þau samfélög sem félagið starfar í.

Lýsing á stefnu félagsins og áreiðanleikakönnunarferli

Kveðið er á um í b-lið að í yfirlitinu skuli vera lýsing félagsins á stefnu þess í tengslum við umhverfis-, félags- og starfsmannamál, spillingar- og mútumálum og lýsingu á hvaða áreiðanleikakönnunarferli félagið framfylgir. Einnig skal sbr. ákvæði c-liðar, vera yfirlit yfir árangur félagsins í framangreindum málaflokkum og sbr. ákvæði d-liðar lýsing á þeim megináhættum sem tengjast þessum málum í rekstri félagsins, þ.m.t. eftir því sem við á og í réttu hlutfalli, um viðskiptatengsl þess, vörur eða þjónustu, sem líkleg eru til að hafa skaðleg áhrif á þessum sviðum, og hvernig félagið tekst á við þá áhættu.

Fylgst verður með hvort upplýst sé um hvaða áreiðanleikakönnunarferli félagið framfylgi í framangreindum málaflokkum, þ.m.t. hvort um sé að ræða ytri innri- eða ytri staðfestingar og hver staðfestir ef um ytri aðila er að ræða. Sérstök áhersla verður lögð á umhverfismál og tengsl stefnu félagsins við viðskiptalíkan þess og hvernig félagið dregur úr áhættu vegna umhverfismála á núverandi starfsemi þess og vænta þróun, þ.m.t. fjárhagsleg áhrif á stöðu og rekstur félagsins.

Lykilmælikvarðar

Fram kemur í e-lið að birta eigi ófjárhagslega lykilmælikvarða (e. key performance indicators) sem eru viðeigandi fyrir viðkomandi fyrirtæki. Lagt er fyrir stjórnendur að greina frá aðferðarfræði við val á viðeigandi lykilmælikvörðum og þá hvort að einstakir lykilmælikvarðar eigi við félagið í heild eða hluta. Jafnframt hvort að breytingar hafi orðið á milli hvaða lykilmælikvarðar stjórnendur telja að séu viðeigandi fyrir félagið.

Áhrif COVID-19 á reikningsskil

Færsla opinberra styrkja

Frá því í byrjun árs 2020 hafa stjórnvöld sett fram með mótvægisaðgerðir til að styðja við atvinnulífið í heild og hluta. Sem dæmi má nefna greiðslu launa í uppsagnafresti, stuðningslán, brúarlán, frestun skattgreiðslna og jöfnun tekjuskatts. Ekki er fjallað um færslu opinberra styrkja í ársreikningalögum eða reglugerð nr. 696/2019. Félög sem hafa notið stuðningsaðgerða hins opinberra þurfa því að leita í settar reikningsskilareglur við færslu og upplýsingagjöf vegna slíkra styrkja. Settar reikningsskilareglur teljast vera staðallinn IAS 20: Færsla opinberra styrkja og upplýsingar um opinbera aðstoð og staðallinn IAS 12: Tekjuskattur. Ársreikningaskrá mun fylgjast með hvort félög beiti settri reikningsskilareglu með viðeigandi hætti og hvort þau birti viðeigandi upplýsingar í reikningsskilum sínum með hliðsjón af stærð og umfangi rekstrar félagsins.

Almennt um áhrif COVID-19 á fjármálagerninga

Ljóst er að COVID-19 hefur haft veruleg áhrif á fjármálagerninga hjá mörgum félögum og því er mikilvægt að stjórnendur greini frá áhrifum faraldursins á fjármálagerninga félagsins og þá sérstaklega á lausafjáráhættu og markaðsáhættu. Hér getur verið um að ræða nýja fjárhagslega áhættu sem annað hvort var ekki til staðar áður eða var ekki talin veruleg í fyrri reikningsskilum. Dæmi um slíka áhættu getur verið aðgengi viðkomandi félags að lánsfjármagni, ný lánsfjár-mögnun og endursamningar vegna fyrri skulda félagsins.

Breytingar á lánaskilmálum og endurskipulagning skulda í reikningsskilum lántaka

Ársreikningaskrá vill benda á að sé ekki mælt fyrir um tiltekið atriði í lögum nr. 3/2006 eða reglugerðum skal fara eftir viðeigandi ákvæðum í settum reikningsskilareglum. Einnig þarf að styðjast við settar reikningsskilareglur ef texti laga eða reglugerða er óljós og lögskýringargögn greiða ekki úr slíkri óvissu. Dæmi um slíkt væri flokkun skulda í efnahagsreikningi ef ákvæði lánaskilmála hafa ekki verið virt. Fram kemur í c-lið 37. tölul. 2. gr. laga nr. 3/2006 að skuld flokkist sem skammtímaskuld ef ekki er til staðar réttur til að fresta greiðslu hennar lengur en í tólf mánuði frá dagsetningu efnahagsreiknings. Fram kemur í 26. tölul. 2. gr. að allar aðrar skuldir en þær sem falla undir 37. tölul. flokkist sem langtímaskuldir.

Uppfylli félag ekki lengur lánaskilmála þannig að skuldin er orðin gjaldkræf ber að flokka viðkomandi skuld sem skammtímaskuld í efnahagsreikningi og greina frá þeirri staðreynd í skýringum. Skiptir hér engu máli hvort að stjórnendur félagsins hafi átt í samningaviðræðum við lánveitanda og náð samkomulagi um breytingar á lánaskilmálum eftir lok reikningsdags. Skuldin flokkast sem skammtímaskuld þar sem ekki var til staðar samningsbundinn réttur til frestun greiðslu í a.m.k. tólf mánuði eftir lok reikningsskiladags. Hafi félag náð samkomulagi við lánveitanda, á eða fyrir lok reikningsskiladags, um frestun greiðslu í allt að tólf mánuði eftir lok reikningsskiladag og jafnframt uppfyllt öll skilyrði sem mögulega hafa verið sett af hálfu lánveitandans fyrir lok reikningsskiladag flokkast skuldin sem langtímaskuld. Hafi lánaskilmálum verið breytt skal farið eftir ákvæðum í settum reikningsskilareglum. Stjórnendur þurfa að meta hvort um sé að ræða verulega breytingu á lánaskilmálum eða ekki.

Áhrif COVID-19 á virðisrýrnun eigna, þ.m.t. óefnislegra eigna

Ársreikningaskrá vill benda stjórnendum á að þeir íhugi vandlega áhrifin af COVID-19 á aðrar eignir en fjáreignir og hvort að þessar eignir þurfi að virðisprófa í samræmi við ákvæði í settum reikningsskilareglum. COVID-19 er dæmi um atburð sem getur leitt til virðisrýrnunar á eignum og þá sérstaklega óefnislegum eignum svo sem viðskiptavild. Það að viðskiptavild hafi verið afskrifuð í samræmi við ákvæði 24. gr. laga nr. 3/2006 breytir ekki þeirri staðreynd að COVID-19 er atburður sem getur kallað virðispróf á sbr. ákvæði 1. mgr. 30. gr. Sama gildir um varanlega rekstrarfjármuni. Það er mat ársreikningaskrár, eins og fram hefur komið, að COVID-19 er atburður sem kallar á að stjórnendur íhugi ákvæði settra reikningsskilareglna, þ.e. staðallinn IAS 36 um virðisrýrnun eigna. Ársreikningaskrá vekur athygli á mikilvægi þess að veita viðeigandi upplýsingar í skýringum með reikningsskilum við virðisrýrnun eigna.

Áhrif COVID-19 á gangvirðismat eigna og skulda

Ársreikningaskrá vill benda stjórnendum félaga á að gangvirði eigna (og skuldbindinga) á að endurspegla markaðsaðstæður á uppgjörsdegi, þ.e. dagsetningu efnahagsreiknings. Ljóst er að COVID-19 hefur í einhverjum tilvikum haft veruleg áhrif á forsendur sem hingað til hafa verið notaðar í matslíkönum. Þetta getur leitt til þess að eignir færast á milli flokka sbr. ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga nr. 3/2006. Verðmat er háð dómgreind og reynslu þess sem framkvæmir matið og í þeim tilvikum sem markaður er ekki virkur þurfa stjórnendur að styðjast við ákvæði settra reikningsskilareglna, þ.e. staðallinn IFRS 13. Ársreikningaskrá vill einnig vekja athygli á mikilvægi þess að birtar séu upplýsingar um matslíkön og forsendur sem stjórnendur styðjast við gangvirðismat eigna og skulda. Stjórnendur þurfa einnig að meta hvort að kröfur félagsins ásamt öðrum fjáreignum þurfi að niðurfæra í samræmi við ákvæði í settum reikningsskilareglum.

Áhersluatriði í eftirliti ársreikningaskrár vegna reikningsársins 2019

Í minnisblaði þessu eru sett fram áhersluatriði í eftirliti ársreikningaskrár með reikningsskilum vegna reikningsársins sem hefst 1. janúar 2019. Áhersluatriðin eru birt til umhugsunar fyrir stjórnendur og endurskoðendur eða skoðunarmenn, félaga sem falla undir gildissvið ársreikningalaga, við gerð, birtingu og endurskoðunar eða yfirferðar reikningsskila. Jafnframt verður fylgst með að framsetning ársreikninga sé almennt í samræmi við ákvæði laga og reglugerða sem um gerð reikningsskila gilda.

Áhersluatriðin taka mið af nýlegum breytingum laga og reglugerða auk atriða sem upp hafa komið við eftirlit með reikningsskilum á síðustu reikningsárum. Að þessu sinni er lögð áhersla á skylduna til að endurskoða félög, skýrslu stjórnar og ófjárhagslega upplýsingagjöf, hlutdeildaraðferð ásamt upplýsingagjöf vegna eignarhalds og kaupa og sölu eigin hluta.

Endurskoðun félaga og rétt skráning endurskoðanda eða skoðunarmanna

Samkvæmt 1. mgr. 96. gr. laga nr. 3/2006, um ársreikninga, eru þau félög sem falla undir gildissvið laganna endurskoðunarskyld. Í 1. mgr. 98. gr. er kveðið á um að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 96. gr. er félögum sem eru undir tveimur af eftirfarandi stærðartakmörkum tvö næstliðin reikningsár, ekki skylt að láta endurskoða ársreikninga sína, sbr. þó 3.-5. mgr.:

Á síðustu tveimur árum hefur ársreikningaskrá fylgst með félögum sem falla undir endurskoðunarskyldu og hefur slíkum reikningum verið hafnað ef komið hefur í ljós að þeir séu ekki endurskoðaðir. Á árinu 2020 mun ársreikningaskrá fylgjast með félögum sem eru yfir stærðarmörkum eins og þau eru tilgreind í 1. mgr. 98. gr. Óendurskoðuðum reikningum sem falla undir endurskoðunarskyldu verður hafnað og jafnframt gerð krafa um að félagið láti endurskoða viðkomandi reikningsskil.

Samkvæmt 3. mgr. 96. gr. laga um ársreikninga skal aðalfundur eða almennur félagsfundur félags, sem ekki er skylt að kjósa endurskoðanda skv. lögunum, kjósa einn eða fleiri endurskoðendur, endurskoðunarfyrirtæki eða skoðunarmenn ársreiknings. Til þess að endurskoðandi eða skoðunarmaður megi árita ársreikning verður hann að hafa verið kosinn á aðalfundi eða almennum félagsfundi og jafnframt þarf að hafa verið tilkynnt um hann til fyrirtækjaskrár. Ekki verður hægt að taka við innsendum ársreikningum ef annar endurskoðandi eða skoðunarmaður en sá sem skráður er hjá fyrirtækjaskrá staðfestir yfirferð sína á reikningsskilum félagsins og mun ársreikningnum verða hafnað á þeirri forsendu. Sérstök athygli er vakin á því að allar innsendar breytingar þurfa að vera í samræmi við gildandi samþykktir félagsins.

Ársreikningaskrá mun fylgjast sérstaklega með að samræmi sé á milli skráðs endurskoðanda, endurskoðunarstofu eða skoðunarmanns í fyrirtækjaskrá og þeim sem árita eða staðfesta reikningsskilin.

Hlutdeildaraðferð

Ákvæði 1. málsl. 1. mgr. 40. gr. laga nr. 3/2006 um tengd félög kveður á um að félag sem á dótturfélag skuli færa eignarhlut sinn í dótturfélaginu til eignar samkvæmt hlutdeildaraðferð í samræmi við hlutdeild sína í eigin fé þess. Sama gildir um eignarhluti í hlutdeildarfélögum og starfsemi í sameign sbr. ákvæði 2. og 3. mgr. sömu greinar.

Í 1. mgr. 70. gr. er að finna ákvæði um í hvaða tilvikum megi halda dótturfélagi utan samstæðureiknings. Heimildin nær til eftirfarandi tilvika;

Kveðið er á um í 68. gr. laga nr. 3/2006 að ekki þurfi að semja samstæðureikning ef samstæðan í heild fer ekki fram úr stærðarmörkum lítillar samstæðu. Er ákvæðið í samræmi við ákvæði 1. mgr. 23. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2013/34/ESB en þar er meðal annars horft til þess sjónarmiðs að tryggja jafnvægi á milli hagsmuna notenda reikningsskilanna og hagsmuna fyrirtækja með tilliti til þess að skylda til skýrslugjafar sé ekki óþarflega íþyngjandi fyrir minni fyrirtæki. Hér er vert að athuga að þrátt fyrir að samstæða félags sé undir stærðarmörkum lítillar samstæðu, sbr. ákvæði a-liðar 33. tölul. 2. gr. laganna og 1. mgr. 68. gr., og ber þar af leiðandi ekki skylda til að semja samstæðureikning ber félaginu samt sem áður skylda til að færa eignarhlut sinn í dótturfélagi eða hlutdeildarfélagi til eignar samkvæmt hlutdeildaraðferð. Eignarhluturinn skal vera færður í samræmi við hlutdeild félagsins í eigin fé dótturfélagsins eða hlutdeildarfélagsins sbr. ákvæði 1. mgr. 40. gr., óháð því hvort samstæðureikningur er saminn.

Ársreikningaskrá mun fylgjast sérstaklega með að félög sem skylt sé að beita hlutdeildaraðferð á eignarhluta í hlutdeildarfélögum, dótturfélögum eða starfsemi í sameign fari eftir ákvæðum laga nr. 3/2006.

Eigin hlutir

Samkvæmt 60. gr. laga nr. 3/2006, um ársreikninga, skal veita eftirfarandi upplýsingar um eign félags á eigin hlutum í skýringum með reikningsskilum:

Sömu upplýsingar skal veita ef tekið hefur verið veð í eigin hlutum eða ef dótturfélag hefur eignast eða látið af hendi hluti í móðurfélagi á reikningsárinu. Samkvæmt 65. gr. skal einnig veita sömu upplýsingar í skýrslu stjórnar.

Ársreikningaskrá mun fylgjast sérstaklega með að framsetningu upplýsinga um eigin hluti í reikningsskilum séu í samræmi við ákvæði laga.

Skýrsla stjórnar og ófjárhagslegar upplýsingar

Samkvæmt 65. gr. laga nr. 2006, um ársreikninga skal upplýsa um eftirfarandi í skýrslu stjórnar:

Fram kemur í 4. málsl. 1. mgr. 66. gr. að félög, sem annað hvort teljast vera einingar tengdar almannahagsmunum annars vegar og meðalstór og stór félög hins vegar, bera að fjalla um, eftir því sem við á;

Einnig skulu félög, sbr. 15. tölul. hér að framan, þar sem eignarhald eða notkun fjármálagerninga skiptir verulegu máli við mat á eignum, skuldum, fjárhagsstöðu og hagnaði eða tapi, gera grein fyrir meginmarkmiðum og stefnu við áhættustýringu þar sem breytingar á virði fjármálagerninga hafa veruleg áhrif á rekstur og fjárhagsstöðu félagsins. Í félögum þar sem rannsóknar- og þróunarstarfsemi skiptir verulegu máli fyrir rekstur félagsins skal gera grein fyrir slíkri starfsemi.

Í skýrslu stjórnar skal upplýsa um aðalstarfsemi og gefa yfirlit yfir þróun, stöðu og árangur í rekstri félagsins ásamt lýsingu á megináhættu- og óvissuþáttum sem það stendur frammi fyrir. Hversu ítarlegar upplýsingar þarf að veita ræðst m.a. af því hversu margbrotin starfsemin er, umfangi rekstrar og stærð viðkomandi félags.

Í samræmi við fyrrnefnda töluliði skulu upplýsingar í skýrslu stjórnar endurspegla þá atburði sem ekki koma fram í ársreikningi en eru mikilvæg fyrir mat á fjárhagslegri stöðu félagsins og afkomu þess á reikningsárinu með tilliti til umfangs reksturs félagsins. Frekari upplýsingaskylda hvílir á þeim félögum sem skráð eru á verðbréfamarkað og félögum sem fara yfir stærðarmörk ársreikningalaga.

Í yfirlit um ófjárhagslegar upplýsingar skal eftirfarandi koma fram:

Kveðið er á um í 66. gr. d laga nr. 3/2006 að einingar tengdar almannahagsmunum og stórar samstæður skulu láta fylgja í yfirlit með skýrslu stjórnar upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að notendur reikningsskilanna geti lagt mat á þróun, umfang, stöðu og áhrif viðkomandi félags í tengslum við umhverfis-, félags- og starfsmannamálum. Jafnframt skulu félög gera grein fyrir stefnu í mannréttindamálum og hvernig félagið spornar við spillingar- og mútumálum.

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins gaf út árið 2017, leiðbeinandi reglur um aðferðir við ófjárhagslega upplýsingagjöf. Þeim aðilum sem koma að samningu reikningsskila eininga tengdra almannahagsmunum eða reikningsskilum stórra samstæða, eins og þær eru skilgreindar í c-lið 33. tölul. 2. gr. laga nr. 3/2006, er bent á að kynna sér framangreindar leiðbeinandi reglur eða þess í stað að kynna sér aðferðir Sameinuðu þjóðanna varðandi ófjárhagslega upplýsingagjöf.

Ársreikningaskrá mun fylgjast sérstaklega með að framsetning upplýsinga í skýrslum stjórna endurskoðunarskyldra félaga sé í samræmi við ákvæði laga.

Áhersluatriði í eftirliti ársreikningaskrár vegna reikningsársins 2018

Í minnisblaði þessu eru sett fram áhersluatriði í eftirliti ársreikningaskrár með reikningsskilum vegna reikningsársins sem hófst 1. janúar 2018. Áhersluatriðin eru birt til umhugsunar fyrir stjórnendur og endurskoðendur eða skoðunarmenn, félaga sem falla undir
gildissvið ársreikningalaga, við samningu og endurskoðun eða yfirferð reikningsskila.

Áhersluatriðin taka mið af nýlegum breytingum laga auk atriða sem upp hafa komið við eftirlit með reikningsskilum á síðustu reikningsárum. Að þessu sinni er lögð áhersla á ófjárhagslegar upplýsingar í reikningsskilum, skylduna til að endurskoða félög og upplýsingagjöf vegna eignarhalds og kaupa og sölu eigin hluta.

Ófjárhagslegar upplýsingar

Samkvæmt 66. gr. d. laga nr. 3/2006, um ársreikninga, þar sem kveðið er á um ófjárhagslega upplýsingagjöf, skulu einingar tengdar almannahagsmunum og móðurfélög stórra samstæða birta upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að leggja mat á þróun, umfang, stöðu og áhrif félagsins í tengslum við umhverfis-, félags- og starfsmannamál. Jafnframt skal gera grein fyrir stefnu félagsins í mannréttindamálum og hvernig félagið spornar við spillingar og mútumálum. Yfirlitið skal enn fremur innihalda eftirfarandi:

Á árinu 2018 kannaði ársreikningaskrá framkvæmd nokkurra félaga við framsetningu ófjárhagslegra upplýsinga í reikningsskilum. Var niðurstaðan úr þeirri könnun að verulegra úrbóta er þörf. Ársreikningaskrá mun því fylgjast sérstaklega með framsetningu ófjárhagslegra upplýsinga í reikningsskilum íslenskra fyrirtækja á árinu 2019 vegna reikningsskila ársins 2018.

Skylda til að láta endurskoða ársreikning eða samstæðureikning

Samkvæmt 1. mgr. 96. gr. laga nr. 3/2006, um ársreikninga, eru þau félög sem falla undir gildissvið laganna endurskoðunarskyld. Í 1. mgr. 98. gr. er kveðið á um að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 96. gr. er félögum sem eru undir tveimur af eftirfarandi stærðartakmörkum tvö næstliðin reikningsár, ekki skylt að láta endurskoða ársreikninga sína, sbr. þó 3.-5. mgr.:

Á árinu 2018 hefur ársreikningaskrá fylgst með félögum sem falla undir endurskoðunarskyldu og hefur ársreikningum 2017 verið hafnað ef í ljós hefur komið að þeir séu ekki endurskoðaðir. Á næsta ári mun ársreikningaskrá sérstaklega fylgjast með félögum sem eru yfir stærðarmörkum eins og þau eru tilgreind í 1. mgr. 98. gr. laga nr. 3/2006. Óendurskoðuðum reikningum sem falla undir endurskoðunarskyldu verður hafnað og jafnframt gerð krafa um að félagið láti endurskoða viðkomandi reikningsskil.

Eigin hlutir

Samkvæmt 60. gr. laga nr. 3/2006, um ársreikninga, skal veita eftirfarandi upplýsingar um eign félags á eigin hlutum í skýringum með reikningsskilum:

Sömu upplýsingar skal veita ef tekið hefur verið veð í eigin hlutum eða ef dótturfélag hefur
eignast eða látið af hendi hluti í móðurfélagi á reikningsárinu. Samkvæmt 65. gr. skal einnig
veita sömu upplýsingar í skýrslu stjórnar.

Ársreikningaskrá mun fylgjast sérstaklega með að framsetning upplýsinga um eigin hluti í
reikningsskilum sé í samræmi við ákvæði laga.