Dómasafn gefið út af dómstólum

A og B höfðuðu mál gegn C hf. og T hf. til heimtu miskabóta vegna andláts sonar þeirra D. Með dómi Landsréttar var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að leggja yrði til grundvallar að D hafði drukknað eftir að hafa fallið fyrir borð af netabátnum E þegar samkvæmt gögnum málsins slokknaði skyndilega á síma hans líkt og hann hefði lent í vatni. Engin vitni hafi verið af falli D í sjóinn og var því með öllu óvíst hvað olli hinum hryggilega atburði. A og B byggðu málsókn sína á 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, en sönnunarbyrðina fyrir því að slys það sem olli dauða D væri að rekja til saknæmrar háttsemi, sem C hf. bæri ábyrgð á, hvíldi á A og B. Í dómi Landsréttar var rakið hvernig sú sönnun hefði ekki tekist og var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sýkna C hf. og T af kröfum A og B.

Með hinum kærða úrskurði viku allir dómarar Héraðsdóms Reykjavíkur sæti, í máli sem varðaði fjárkröfu stefnanda sem grundvallaðist á því að réttindi hennar sem sjóðfélagi í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins hefðu verið skert. Byggðist niðurstaða hins kærða úrskurðar á því að niðurstaða málsins kynni að hafa áhrif á réttindi annarra sjóðfélaga í A-deild lífeyrissjóðsins, þar á meðal allra dómara við Héraðsdóm Reykjavíkur. Með því væru fyrir hendi aðstæður þar sem óhlutdrægni dómara við dómstólinn mætti með réttu draga í efa. Undir meðförum málsins fyrir Landsrétti var kallað eftir upplýsingum um lífeyrisgreiðslur dómara við Héraðsdóm Reykjavíkur, en samkvæmt þeim voru allir dómarar við réttinn sjóðfélagar í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Að því áréttuðu var hinn kærði úrskurður staðfestur með vísan til forsendna hans.

A krafðist viðurkenningar á rétti til skaðabóta úr ábyrgðartryggingu B ehf. hjá V hf. vegna líkamstjóns sem A varð fyrir árið 2021. Vegna framkvæmda sem B ehf. vann við höfðu hellur verið fjarlægðar úr stétt við fjölbýlishúsið sem A bjó í og leið hennar lá um það svæði er hún féll og hlaut meiðsli. Óumdeilt var milli aðila að starfsmenn B ehf. hefðu sýnt af sér saknæma háttsemi með því að skilja vinnusvæðið eftir án viðvörunarbúnaðar. Í dómi Landsréttar kom fram að sannað væri að A hefði verið undir umtalsverðum áfengisáhrifum á tíma slyssins og að vegna þeirra hafi aukist hætta á því slysi sem hún varð fyrir. Þá féllst Landsréttur á með V hf. að á tíma slyssins hafi misfellan sem stefnda hrasaði um verið þannig að frágangur B ehf. hafi verið viðunandi, þótt varúðarráðstafanir hafi skort. Landsréttur taldi þannig að sök B ehf. hefði hvorki verið yfirgnæfandi né ráðandi í slysi A heldur hafi verið um að ræða samspil sakar B ehf., almenns aðgæsluleysis A og ölvunarástands hennar. Því taldi Landsréttur að A yrði látin bera helming tjóns síns sjálfs. Þar sem V hf. hafði þegar viðurkennt bótaskyldu til helminga og greitt bætur því til samræmis var krafa félagsins um sýknu tekin til greina.

A, sem sat í óskiptu búi E, höfðaði mál gegn B og C ehf. og krafðist þess að ógiltur yrði kaupsamningur á milli B og föður hans E um einkahlutafélagið F ehf. og samruni þess við nánar tilgreind félög. Jafnframt krafðist A að B og C ehf. yrðu dæmd til greiðslu skaðabóta vegna missi leigutekna af fasteignum sem voru í eigu félaganna og að B yrði dæmdur til greiðslu skaðabóta vegna ætlaðra ólögmætra millifærslna af bankareikningum E. Þá var þess krafist að B yrði dæmdur til missi erfðaréttar eftir E. Varðandi ógildingu á kaupsamningi B og E, samruna félaganna og kröfu um skaðabætur vegna missi leigutekna, staðfesti Landsréttur niðurstöðu héraðsdóms um að gögn málsins bæru ekki annað með sér en að E hefði skilið efni kaupsamningsins og litið svo á að hann væri bindandi. Hefði A ekki fært sönnur á að þau atvik eða aðstæður hefðu verið fyrir hendi við gerð kaupsamningsins eða síðar sem gerðu það að verkum að efni væru til að víkja honum til hliðar á grundvelli 30., 31., 33 eða 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eða reglna fjármunaréttar um brostnar forsendur. Þá staðfesti Landsréttur niðurstöðu héraðsdóms um að A hefði ekki fært sönnur á að hún ætti kröfu á hendur B vegna millifærslna af bankareikningum E. Loks var niðurstaða héraðsdóms staðfest um sýknu B af kröfu um missi erfðaréttar samkvæmt 23. gr. erfðalaga nr. 8/1962.

Aðilar deildu um það hvort afurðastöðinni A svf. bæri að greiða B ehf. lágmarksverð það sem Verðlagsnefnd búvara ákveður fyrir mjólkurframleiðslu samkvæmt 8. gr. búvörulaga nr. 99/1993 fyrir mjólk utan greiðslumarks, svokallaða umframmjólk. Byggði B ehf. á því að afurðastöðvum bæri að greiða sama verið fyrir umframmjólk og fyrir mjólk innan greiðslumarks. A svf. taldi hins vegar að verðlagning umframmjólkur færi ekki eftir fyrirkomulagi búvörulaga um lágmarksverð. Í dómi héraðsdóms, sem Landsréttur staðfesti með vísan til forsendna hans, var komist að þeirri niðurstöðu að túlka yrði ákvæði búvörulaga á þann veg að lágmarksverð fyrir mjólk eins og það væri ákveðið af verðlagsnefnd búvara gilti ekki um mjólk sem framleidd væri umfram heildargreiðslumark og að ákvæði búvörusamninga leiddu ekki til annarrar niðurstöðu. Ekki var heldur á það fallist með B ehf. að brotið hefði verið gegn samkeppnislögum nr. 44/2005, að ákvörðun Framkvæmdanefndar búvörusamninga væri ógild sökum vanhæfis starfsmanna matvælaráðuneytis eða að nefndin hefði ekki farið að reglum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 eða stjórnsýsluréttar. Loks var ekki á það fallist að samningur hefði stofnast um að A svf. skyldi greiða þetta sama lágmarksverð til B ehf. Var A svf. sýknaður af fjárkröfum B ehf.

B og I fengu sem hluthafar í Arctic Technology ApS greiddan arð frá félaginu árin 2019 og 2020. Þar sem félagið var á þeim tíma með skattalega heimilisfesti í Danmörku greiddu B og I 15% fjármagnstekjuskatt af arðgreiðslunum til danska ríkisins auk þess sem þau greiddu hér á landi 7% fjármagnstekjuskatt á grundvelli Norðurlandasamnings um tvísköttun. Í kjölfar þess að ríkisskattstjóri úrskurðaði félagið með skattalega heimilisfesti á Íslandi fengu B og I fjármagnstekjuskattinn endurgreiddan frá dönskum skattyfirvöldum á þeim forsendum að í kjölfar þessara breytinga væru fjármagnstekjurnar að fullu skattskyldar á Íslandi. Ágreiningur málsins laut að því hvort ríkisskattstjóra hafi verið heimilt að beita 2,5% álagi samkvæmt 1. mgr. 122. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt þegar fjármagnstekjuskattur B og I var endurákvarðaður vegna gjaldáranna 2020 og 2021. Í dómi Landsréttar kom fram að samkvæmt 1. mgr. 122. gr. laga nr. 90/2003 væri skattyfirvöldum skylt að bæta 2,5% álagi við mismun sem verður á milli álagðs tekju- eða fjármagnstekjuskatts og staðgreiðslu manna. Af forsögu lagaákvæðisins væri ljóst að megintilgangur þess væri að tryggja að skattgreiðslur sem ekki væru inntar af hendi í staðgreiðslu væru sem næstar raunvirði þeirra við álagningu. Álagið hefði því ekki einkenni viðurlaga eða refsingar heldur væri því ætlað að vera ígildi verðbóta. Í ljósi þess að arðurinn sem myndaði grunn af fjármagnstekjuskatti B og I var greiddur út til þeirra á tímabilinu nóvember 2019 til desember 2020 en fjármagnstekjuskatturinn ásamt álagi ekki að fullu greiddur hér á landi fyrr en í október 2023 taldi Landsréttur að það væri í andstöðu við markmið lagaákvæðisins ef B og I hefðu við þessar aðstæður aðeins greitt höfuðstólsverðmæti fjármagnstekjuskattsins. Því yrði að líta svo á að mismunur hafi verið á milli álagðs fjármagnstekjuskatts og staðgreiðslu B og I og að hann hafi stafað af því að of lág staðgreiðsla skilaði sér til skattyfirvalda hér á landi. Þá var öðrum málsástæðum B og I hafnað og hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

D var sakfelldur fyrir tilraun til manndráps með því að hafa veist að A með hnífi og stungið hann í kviðinn með þeim afleiðingum að A hlaut umfangsmikla og lífshættulega áverka á kviðarholslíffærum og ósæð í kvið. Í dómi Landsréttar var lagt til grundvallar að D hafi af ásetningi lagt til A þar sem þeir stóðu andspænis hvor öðrum, báðir vopnaðir hnífum. Staðfest var sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms að D hafi hlotið að vera ljóst að langlíklegast væri að bani gæti hlotist af atlögu hans. Háttsemin var því talin varða við 211. gr., sbr. 1. mgr. 20. gr. laga nr. 19/1940. Þá voru skilyrði neyðarvarnar ekki talin uppfyllt. Í hinum áfrýjaða dómi var refsing D færð niður úr lögbundnu refsilágmarki 211. gr. laga nr. 19/1940 og honum gert að sæta fangelsi í þrjú ár. Við ákvörðun refsingar í dómi Landsréttar var litið til 1., 3. og 6. töluliðar 1. mgr. 70. gr. laganna og 4. töluliðar sömu málsgreinar sökum ungs aldurs D er atburðurinn varð. Þá var tekið fram að þar sem D væri í málinu fundinn sekur um tilraun til manndráps og talinn hafa haft líkindaásetning til verknaðarins yrði refsing hans hvorki ákveðin með hliðsjón af 2. mgr. 20. gr. né 3. mgr. 218. gr. c laga nr. 19/1940. Var refsing D því ákveðin fangelsi í fimm ár. Loks var D gert að greiða A 2.000.000 króna í miskabætur og viðurkennd skaðabótaskylda hans vegna líkamstjóns A.

A varð fyrir líkamstjóni í vinnuslysi í október 2019. Í málinu var deilt um hvort miða ætti bætur fyrir varanlega örorku A við lágmarkslaun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eða hvort árslaun skyldu metin sérstaklega þar sem óvenjulegar aðstæður væru fyrir hendi, sbr. 2. mgr. 7. gr. sömu laga. Í dómi Landsréttar var rakið að A bæri sönnunarbyrði fyrir því að fullnægt væri skilyrðum 2. mgr. 7. gr. til að ákveða árslaun sérstaklega. Atvinnutekjur A á árunum 2017 og 2018 náðu ekki lágmarksviðmiði 3. mgr. 7. gr. og sama átti við um atvinnutekjur hans erlendis á slysárinu 2019. Tekjur A á Íslandi fyrir slysið voru hins vegar yfir því viðmiði sem greinir í ákvæðinu. Þegar litið var til þess að atvinnuþátttaka A hér á landi hefði einungis varað í rúma fjóra mánuði á slysdegi var ekki talið að A hefði sýnt fram á að svo óvenjulegar aðstæður hefðu verið fyrir hendi að annar mælikvarði væri réttari á líklegar framtíðartekjur hans en lágmarksviðmið 3. mgr. 7. gr. enda var ekki talið að A hefði markað sér svo ákveðinn starfsvettvang á Íslandi að víkja bæri frá því. Var því fallist á með S að við uppgjör á tjóni A skyldi farið eftir 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og krafa S um sýknu því tekin til greina.

Með dómi héraðsdóms var H gert að greiða B 5.000.000 króna í afslátt vegna galla á rennihurðakerfi sem B keypti af H. Í úrskurði Landsréttar var tekið fram að ekki hafi verið byggt á þeirri málsástæðu í héraði að hurðakerfið væri gallað þar sem festikerfi hafi vantað undir álpanela. Þrátt fyrir það hafi efnisleg niðurstaða héraðsdóms verið reist á þeirri málsástæðu að hluta til. Hafi niðurstaða dómsins því farið í bága við 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991. Þá hafi í hinum áfrýjaða dómi ekki verið tekin rökstudd afstaða til þeirrar málsástæðu B í héraðsdómsstefnu að kerfið væri ólöglegt af nánar tilgreindri ástæðu, en án þess hafi ekki verið unnt að leysa efnislega úr kröfum B og komast að niðurstöðu um afslátt að álitum vegna galla á kerfinu. Væri dómurinn að þessu leyti ekki í samræmi við áskilnað e- og f-liðar 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991. Vegna framangreindra annmarka var hinn áfrýjaði dómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

D var gefin að sök frelsissvipting og kynferðisbrot með því að hafa með nánar tilgreindum hætti staðið að því, ásamt Y, að svipta A frelsi sínu í ávinningsskyni í um tvær klukkustundir og tuttugu mínútur. Þá var D jafnframt gefin að sök stórfelld líkamsárás, hótanir, brot gegn blygðunarsemi, kynferðisleg áreitni og ólögmæt nauðung gagnvart A meðan á frelsissviptingunni stóð. Með dómi héraðsdóms var D sakfelldur fyrir þá háttsemi sem í ákæru greinir, að því undanskildu að hann var sýknaður af þeim þætti ákærunnar að hafa skorið A með eggvopni með nánar tilgreindum afleiðingum. Var D gert að sæta fangelsi í tvö ár og sex mánuði. Í málinu lá fyrir hljóð- og myndupptaka af þeirri háttsemi sem D var gefin að sök. Í dómi Landsréttar var lagt til grundvallar, í ljósi þess hversu gróf háttsemi D var og þeirrar augljósu hræðslu og þjáninga sem framferði D og Y vakti hjá A, auk einbeitts ásetnings þeirra við að handsama A á ný eftir að hann náði að komast undan, að frelsissviptingin hefði verið langvarandi í skilningi 2. mgr. 226. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá bæru samskipti D og A og framburður þeirra fyrir héraðsdómi með sér að A hefði verið sviptur frelsi í tengslum við innheimtu ætlaðrar skuldar. Var jafnframt talið að virtu heildstæðu mati á háttsemi D sem kæmi fram á upptökunni að hún félli undir ákvæði 199. gr. a almennra hegningarlaga. Taldi Landsréttur enn fremur að D hefði veist að A með líkamlegu ofbeldi en af virtu því ofbeldi sem lýst var í ákæru og taldist sannað af myndupptökunni og öðrum gögnum málsins var háttsemi D með hliðsjón af dómaframkvæmd heimfærð undir 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga. Þá var talið að nánar tilgreind háttsemi D, sem sást á myndupptöku, félli undir kynferðislega áreitni í skilningi 199. gr. almennra hegningarlaga. Loks var talið að háttsemi D ákæru yrði réttilega heimfærð undir 1. mgr. 225. gr. og 233. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að D framdi brot sín í félagi við aðra. Var atlagan gerð í ávinningsskyni og vandlega skipulögð fyrir fram en ásamt því var A beittur langvinnu og grófu ofbeldi og voru kynferðisbrot sem D var sakfelldur fyrir talin einkar ófyrirleitin og til þess fallin að niðurlægja A gróflega. Þá voru brotin tekin upp í félagi við aðra og bar upptakan með sér að þau hefðu verið skipulögð fyrir fram. Var refsing D ákveðin fangelsi í þrjú ár og þá var honum gert að greiða A miskabætur.