Hæstiréttur
Mál nr. 18/2026
Mánudagurinn 27. apríl 2026
Danól ehf. (Páll Rúnar M. Kristjánsson lögmaður)
gegn
íslenska ríkinu (Bragi Dór Hafþórsson lögmaður)
Lykilorð
Kærumál. Stjórnvaldsákvörðun. Ógildingarkrafa. Tollskrá. Réttaráhrif dóms. Frávísun frá héraðsdómi staðfest
Reifun
Í málinu var deilt um gildi bindandi álits Skattsins um tollflokkun nánar tilgreindrar vöru. Í hinum kærða dómi var komist að þeirri niðurstöðu að fyrir lægi niðurstaða íslenskra dómstóla sem lyti að tollflokkun vörunnar og málinu því vísað frá héraðsdómi á grundvelli 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu hins kærða dóms og vísaði meðal annars til þess að það haggaði ekki neikvæðum réttaráhrifum endanlegs dóms í því máli sem væri til úrlausnar þótt borin væri undir dómstóla ný ákvörðun Skattsins um sama ágreiningsefni í búningi bindandi álits. Í þeim efnum var litið til þess að ákvörðun Skattsins var alfarið grundvölluð á þeirri niðurstöðu um tollflokkun sem komist var að í fyrra dómsmáli aðila.
Dómur Hæstaréttar
1. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Ása Ólafsdóttir, Karl Axelsson, Ólafur Börkur Þorvaldsson og Sigurður Tómas Magnússon.
2. Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 23. mars 2026 sem barst réttinum daginn eftir en kærumálsgögn bárust réttinum 30. sama mánaðar. Kærður er dómur Landsréttar 11. mars sama ár þar sem máli sóknaraðila gegn varnaraðila var vísað frá héraðsdómi. Kæruheimild er í a-lið 1. mgr. 167. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.
3. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði dómur verði felldur úr gildi og lagt fyrir Landsrétt að taka málið til efnismeðferðar. Þá krefst hann málskostnaðar á öllum dómstigum.
4. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði dómur verði staðfestur og að kröfu sóknaraðila um málskostnað í héraði og fyrir Landsrétti verði vísað frá Hæstarétti. Þá krefst hann þess að sóknaraðila verði gert að greiða honum kærumálskostnað fyrir Hæstarétti.
5. Samkvæmt 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 er dómur bindandi um úrslit sakarefnis milli aðila og þeirra, sem að lögum koma í þeirra stað, um þær kröfur sem þar eru dæmdar að efni til. Neikvæðum réttaráhrifum dóms er svo lýst í 2. mgr. greinarinnar. Þar segir að krafa sem dæmd hefur verið að efni til verði ekki borin aftur undir sama eða hliðsettan dómstól framar en segir í lögunum. Skal vísa nýju máli um slíka kröfu frá dómi. Þessi ákvæði 116. gr. laganna miða að því að hindra endurtekin málaferli um sakarefni sem áður hefur verið dæmt um með endanlegum dómi og tryggja þannig réttaröryggi og festu. Af þessu leiðir jafnframt að aðilar einkamáls njóta takmarkaðra úrræða til að leita endurskoðunar þess að gengnum endanlegum dómi ef frá eru talin ákvæði laga nr. 91/1991 um endurupptöku. Svo sem rakið er í hinum kærða dómi hefur sóknaraðili þegar látið reyna á þau án árangurs.
6. Með máli þessu freistar sóknaraðili þess að bera að nýju undir dómstóla ágreining um tollflokkun vöru sem skorið var endanlega úr með dómi Landsréttar 11. febrúar 2022 í máli nr. 462/2021, sbr. og úrskurð Endurupptökudóms 20. desember 2023 í máli nr. 11/2023. Haggar það ekki neikvæðum réttaráhrifum endanlegs dóms í því máli sem hér er til úrlausnar þótt borin sé undir dómstóla ný ákvörðun Skattsins um sama ágreiningsefni í búningi bindandi álits. Er þá til þess að líta að umþrætt ákvörðun Skattsins er alfarið grundvölluð á þeirri niðurstöðu um tollflokkun sem komist var að í fyrrgreindu dómsmáli.
7. Að þessu gættu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða dóms verður hann staðfestur.
8. Eftir úrslitum málsins verður sóknaraðila gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.
Dómsorð:
Hinn kærði dómur skal vera óraskaður.
Sóknaraðili, Danól ehf., greiði varnaraðila, íslenska ríkinu, 600.000 krónur í kærumálskostnað.