Dómur Hæstaréttar

1. Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason, Björg Thorarensen, Karl Axelsson, Sigurður Tómas Magnússon og Skúli Magnússon.

2. Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. desember 2025. Hann krefst þess að hinum áfrýjaða úrskurði verði hrundið og beiðni stefnda hafnað um að dómur áfrýjunardómstóls í verslunarmálum í stórhertogadæminu Lúxemborg 11. maí 2023 nr. 54/23-IX-COM, í máli nr. 45069, verði lýstur fullnustuhæfur. Þá krefst hann þess að stefnda verði gert að greiða sér málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

3. Stefndi hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

4. Málið var skriflega flutt.

5. Upphaflega stóð Jón Snorrason einnig að áfrýjun málsins en hann féll frá áfrýjun 7. september 2026.

Ágreiningsefni

6. Mál þetta lýtur að því hvort dómi áfrýjunardómstóls í Lúxemborg 11. maí 2023 verði fullnægt með aðför hér á landi. Með úrskurði héraðsdóms 26. nóvember 2025 var hafnað kröfu áfrýjanda og Jóns Snorrasonar um að beiðni stefnda um að gera mætti aðför fyrir dóminum hér á landi yrði ekki tekin til greina.

7. Áfrýjun á úrskurði héraðsdóms beint til Hæstaréttar án áfrýjunarleyfis réttarins er reist á 44. gr. Lúganósamningsins um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum en hann hefur lagagildi hér á landi, sbr. 2. gr. laga nr. 7/2011.

Málsatvik og málsmeðferð

8. Með samningi 28. ágúst 2007 tók eistneska félagið Noverand Ltd. lán allt að fjárhæð 2.000.000 evra hjá Kaupthing Bank Luxembourg S.A. Samkvæmt samningnum gengu áfrýjandi, Jón Snorrason og tveir aðrir menn í sjálfskuldarábyrgð fyrir láninu.

9. Í kjölfar ógjaldfærni Kaupthing Bank Luxembourg S.A. mun bankanum hafa verið skipt upp í tvö félög með löggerningi staðfestum af lögbókanda í Lúxemborg 10. júlí 2009, annars vegar Banque Havilland S.A. og hins vegar stefnda. Við þessa ráðstöfun fluttist krafa samkvæmt fyrrgreindum lánssamningi til stefnda.

10. Með bréfi stefnda 15. nóvember 2013 var áfrýjanda tilkynnt að Noverand Ltd. hefði ekki staðið í skilum samkvæmt lánssamningnum. Þar var skorað á hann að greiða skuldina þegar í stað en ella yrði gripið til frekari innheimtuaðgerða.

11. Með dómi undirréttar í Lúxemborg 21. desember 2016 var áfrýjanda ásamt öðrum ábyrgðarmönnum gert að greiða stefnda 1.940.744,73 evrur auk vaxta og kostnaðar. Dóminum var skotið til áfrýjunardómstóls í verslunarmálum í Lúxemborg og með fyrrgreindum dómi hans 11. maí 2023 var dómur undirréttar staðfestur.

12. Dómur áfrýjunardómstólsins var birtur fyrir áfrýjanda hér á landi 15. nóvember 2023 á grundvelli Haagsamningsins frá 15. nóvember 1965 um birtingu erlendis á réttarskjölum og utanréttarskjölum í einkamálum og verslunarmálum.

13. Með bréfi 30. apríl 2024 var beiðni stefnda um aðför hjá áfrýjanda og Jóni Snorrasyni send Héraðsdómi Reykjaness ásamt endurriti af dómi áfrýjunardómstólsins í Lúxemborg sem og dómi undirréttar í málinu auk vottorða um birtingu fyrrnefnda dómsins. Beiðnin var árituð 4. júní 2024 í héraðsdómi um að aðför mætti gera samkvæmt henni, sbr. 2. mgr. 12. gr. laga nr. 90/1989 um aðför.

14. Með bréfum 1. og 20. nóvember 2024 óskuðu áfrýjandi og Jón Snorrason, á grundvelli 5. mgr. 43. gr. Lúganósamningsins, eftir úrlausn héraðsdóms um heimild stefnda til að leita fullnustu hjá þeim á grundvelli fyrrgreinds dóms áfrýjunardómstólsins. Í þeim erindum kom meðal annars fram að þeim hefði borist bréf lögmanns stefnda 24. september sama ár þar sem þeim var tilkynnt að veitt hefði verið heimild til að gera aðför hjá þeim hér á landi. Bréf þetta hefði verið birt fyrir Jóni 2. október það ár en áfrýjanda borist það síðar. Með hinum áfrýjaða úrskurði var sem fyrr segir hafnað kröfu áfrýjanda og Jóns Snorrasonar um að beiðni stefnda um fullnustuhæfi dómsins yrði ekki tekin til greina.

15. Málsástæðum aðila er lýst í hinum áfrýjaða úrskurði.

Niðurstaða

Formhlið máls

16. Eins og fyrr greinir var mál þetta borið undir héraðsdóm á grundvelli 43. gr. Lúganósamningsins. Þar segir í 1. mgr. að málsaðilum sé báðum heimilt að bera undir dóm ákvörðun í tilefni af beiðni um yfirlýsingu um fullnustuhæfi eða fá hana endurskoðaða. Málskoti eða ósk um endurupptöku skuli beint til þess dómstóls sem nefndur sé í viðauka III með samningnum, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Í þeim viðauka er héraðsdómur tilgreindur að því er varðar Ísland. Þá segir í 44. gr. samningsins að niðurstöðu málskots eða endurupptöku verði aðeins hnekkt með málskoti sem vísað er til í viðauka IV með samningnum. Þar segir að málskot samkvæmt því ákvæði fari fram „með áfrýjun til Hæstaréttar“ að því er Ísland varðar.

17. Fyrir breytingu á dómstólaskipaninni með lögum nr. 50/2016 um dómstóla þar sem dómstigum var fjölgað 1. janúar 2018 í þrjú með stofnun Landsréttar var fyrir hendi heimild til að kæra til Hæstaréttar úrskurð héraðsdóms á grundvelli III. hluta Lúganósamningsins, sbr. dóm réttarins 29. ágúst 2013 í máli nr. 387/2013. Eftir breytinguna er slík kæruheimild ekki lengur fyrir hendi. Verður því úrskurði héraðsdóms á grundvelli áðurgreindra fyrirmæla í samningsviðauka IV skotið til Hæstaréttar með áfrýjun án þess að afla þurfi leyfis til að bera mál undir réttinn. Málskoti þessu er því réttilega beint til Hæstaréttar.

18. Samkvæmt 5. mgr. 43. gr. Lúganósamningsins má bera ákvörðun um fullnustuhæfi undir dóm innan mánaðar frá birtingu hennar. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða úrskurðar er fallist á að mál þetta hafi verið borið undir héraðsdóm innan þeirra tímamarka.

19. Í málinu leitar áfrýjandi í reynd endurskoðunar á þeirri ákvörðun Héraðsdóms Reykjaness 4. júní 2024 að heimila aðför til fullnustu kröfu samkvæmt umræddum dómi áfrýjunardómstólsins í Lúxemborg. Þótt sá dómur hafi eftir niðurstöðu sinni staðfest dóm undirréttar sem lagði greiðsluskyldu á áfrýjanda liggur í hlutarins eðli að krafa um fullnustu verður reist á dómi áfrýjunardómstólsins. Því er haldlaus sú málsástæða áfrýjanda hér fyrir réttinum að stefndi hafi ekki lögvarða hagsmuni af viðurkenningu dómsins af þeirri ástæðu að með honum hafi dómur undirréttar aðeins verið staðfestur í stað þess að mæla sjálfstætt fyrir um greiðsluskyldu.

20. Með skírskotun til forsendna héraðsdóms komast ekki að í málinu málsástæður áfrýjanda sem lúta að annmarka á þýðingu á dómi áfrýjunardómstólsins í Lúxemborg.

21. Skilja verður kröfugerð áfrýjanda þannig í ljósi málatilbúnaðar hans að hann leiti eftir því að fyrrgreind ákvörðun Héraðsdóms Reykjaness 4. júní 2024 verði endurupptekin og hafnað kröfu um að heimiluð verði aðför til að fullnægja kröfu samkvæmt hinum erlenda dómi, sbr. niðurlag 1. mgr. 43. gr. Lúganósamningsins. Þótt kröfugerð áfrýjanda hafi að þessu leyti ekki verið svo glögg sem æskilegt hefði verið stendur hún því ekki í vegi að málið verði dæmt að efni til.

Efnishlið málsins

22. Samkvæmt 1. mgr. 45. gr. Lúganósamningsins skal dómstóll sem tekur fyrir mál um heimild til að fullnægja erlendum dómi synja eða fella úr gildi yfirlýsingu um fullnustuhæfi á þeim grundvelli sem tilgreindur er í 34. og 35. gr. samningsins. Þá segir í 2. mgr. 45. gr. að hinn erlenda dóm megi aldrei endurskoða að efni til.

23. Áfrýjandi reisir málatilbúnað sinn á því að hafna beri viðurkenningu umrædds dóms áfrýjunardómstólsins í Lúxemborg á þeim grundvelli að hún sé bersýnilega andstæð allsherjarreglu á Íslandi, sbr. 1. tölulið 34. gr. samningsins. Með þessum áskilnaði samningsins er vísað til hugtaksins „ordre public“ í alþjóðlegum lagaskilarétti. Heimild til aðfarar fyrir erlendum dómi samkvæmt 11. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989 er bundin sambærilegum fyrirvara en þar segir að fullnusta kröfu þurfi að vera talin samrýmanleg íslensku réttarskipulagi.

24. Mikið þarf til svo að hafnað verði viðurkenningu erlends dóms á þeim grundvelli að hann teljist bersýnilega andstæður allsherjarreglu í skilningi 1. töluliðar 34. gr. Lúganósamningsins. Um er að ræða öryggisatriði til að koma í veg fyrir fullnustu erlendrar dómsúrlausnar í andstöðu við almennt viðurkennda réttar- eða siðferðisvitund hér á landi. Því þarf meira til að koma en að niðurstaða erlends dóms sé reist á ólíkum lögum en hér gilda eða að hún kynni að hafa orðið önnur eftir íslenskum lögum. Um þetta má til hliðsjónar benda á hliðstætt ákvæði í a-lið 1. töluliðar 45. gr. gildandi reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 1215/2012. Þá reglu hefur Evrópudómstóllinn aðeins talið geta átt við í algerum undantekningartilvikum, sbr. meðal annars dóma hans 4. febrúar 1988 í máli nr. C-145/86, 28. mars 2000 í máli C-7/98 og 11. maí 2000 í máli nr. C-38/98.

25. Áfrýjandi heldur því fram að áfrýjunardómstóllinn í Lúxemborg hafi virt að vettugi ákvæði í lánssamningi aðila um lagaval með því að beita ekki íslenskum lögum um ábyrgð þeirra. Dómurinn tók rökstudda afstöðu til þessa atriðis og verður sú niðurstaða ekki endurskoðuð hér fyrir réttinum, sbr. 2. mgr. 45. gr. Lúganósamningsins. Þá verður niðurstaða áfrýjunardómstólsins um þetta atriði heldur ekki talin bersýnilega andstæð allsherjarreglu samkvæmt 1. tölulið 34. gr. samningsins eins og það ákvæði verður túlkað samkvæmt framansögðu.

26. Svo sem áður er getið mun stefndi hafa verið stofnaður þegar Kaupthing Bank Luxembourg S.A. var skipt upp í tvö félög en með þeirri ráðstöfun tók stefndi við kröfunni á hendur áfrýjanda og Jóni Snorrasyni. Leggja verður til grundvallar að áfrýjunardómstóllinn í Lúxemborg hafi komist að niðurstöðu um aðild að kröfunni og er hún að engu leyti andstæð íslenskum réttarreglum sem gilda um slíka ráðstöfun. Þá er haldlaus sú málsástæða áfrýjanda að hinn erlendi dómur sé órökstuddur.

27. Samkvæmt því sem hér hefur verið rakið verður hinn áfrýjaði úrskurður staðfestur.

28. Málskostnaður fyrir Hæstarétti verður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði úrskurður skal vera óraskaður.