Tilkynnt er um áform um lagabreytingu á 30. gr. laga um menningarminjar er lítur að verndun annarra húsa og mannvirkja sem ekki njóta friðunar en voru byggð 1940 eða fyrr, svokallaða umsagnarskyldu, en í þeim tilvikum er kveðið á um skyldu eigenda til að leita álits Minjastofnunar Íslands ef þeir hyggjast breyta þeim, flytja þau eða rífa.

Forsaga málsins er sú að fyrrgreindu ákvæði var breytt með 2. gr. laga nr. 126/2022 um breytingu á lögum um menningarminjar þar sem viðmiðunarártalið 1940 kom inn í stað ársins 1925. Sú breyting að færa viðmiðunarártal 30. gr. laga um menningarminjar úr 1925 í 1940 hefur haft þau áhrif að álag á stjórnsýslu minjamála hefur aukist töluvert. Umsagnarskyldan hefur þá reynst íþyngjandi fyrir húseigendur. Grundvallaratriði er að ekki eru talin nægjanlega sterk fagleg rök við tengsl byggingararfs sem réttlæti gildandi viðmiðunarártal í lögum. Því má jafnframt halda fram að íþyngjandi fyrirkomulag dragi úr getu Minjastofnunar til að fjalla á vandaðan hátt um öll mál sem til lengri tíma getur haft neikvæð áhrif á varðveislu húsa, annarra mannvirki og fornminja með hátt varðveislugildi sem sannarlega þarf að vernda.