Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið kynnir hér til samráðs drög að reglugerð um kortlagningu óbyggðra víðerna.

Reglugerðardrögin eru unnin á grundvelli 73. gr. a. laga nr. 60/2013 um náttúruvernd sem kveður á um að ráðherra sé heimilt að setja reglugerð um kortlagningu óbyggðra víðerna þar sem kveða skal m.a. á um þau viðmið og forsendur sem liggja til grundvallar slíkri kortlagningu.

Markmið reglugerðarinnar er að setja fram samræmda aðferðafræði við kortlagningu óbyggðra víðerna á Íslandi sem byggir á skýrum viðmiðum og forsendum. Kortlagningin skal byggja á hlutlægum viðmiðum um áhrif mannvirkja og annarrar landnotkunar á lífríki, náttúrulega ferla og upplifun fólks af víðernum.

Þar sem skort hefur á skýra skilgreiningu viðmiða og forsendna frá setningu laganna hafa tilraunir til samræmdrar kortlagningar þessara svæða verið með nokkuð ólíkum hætti og byggst á mismunandi túlkun á því hvaða áhrif einstök mannvirki skuli hafa á afmörkun víðerna.

Í reglugerðardrögunum er skilgreind aðferðafræði við kortlagningu víðerna. Þar er meðal annars gert ráð fyrir að afmörkun víðerna byggi m.a. á svokölluðum skerðingarsvæðum umhverfis mannvirki og önnur tæknileg ummerki, svo sem vegi, byggingar og orkumannvirki. Þessi skerðingarsvæði geta verið misstór eftir því hversu ágeng umrædd mannvirki eru talin vera í landslagi. Við afmörkun hluta þessara svæða er heimilt að beita sýnileikagreiningu til að meta hvort mannvirki eru sýnileg í landslagi.

Við vinnslu reglugerðardraganna var leitast við að ná ákveðnu jafnvægi við ákvörðun viðmiða og skerðingarvegalengda einstakra mannvirkja. Annars vegar var litið til þess að gera ekki of strangar kröfur varðandi stærð skerðingarsvæða eða sýnileikaáhrif, þar sem of ströng viðmið gætu leitt til þess að fá og tiltölulega lítil svæði yrðu í raun skilgreind sem óbyggð víðerni á Íslandi. Hins vegar var jafnframt varast að hafa viðmiðin of rúm þannig að stór svæði yrðu skilgreind sem víðerni þrátt fyrir að upplifun og gæði slíkra svæða væru skert af mannvirkjum eða annarri landnotkun.

Við mótun reglugerðardraganna var m.a. stuðst við fagleg sjónarmið og aðferðafræði sem sett eru fram í skýrslu sem Michael Bishop vann fyrir ráðuneytið um kortlagningu óbyggðra víðerna. Í skýrslunni er meðal annars fjallað um mismunandi ágengi ýmissa mannvirkja t.d. út frá því hvernig almenningur skynjar eða upplifir mannvirki í óbyggðum út frá tilgangi þeirra. Hér má t.d. nefna hvort mannvirkin séu nauðsynleg til að hægt sé að ferðast um og njóta óbyggðanna eða hvort tilgangurinn mannvirkjanna hafi ekki slíka tengingu. Skýrslan fylgir með sem hluti af kynningargögnum málsins í samráðsgátt.

Samkvæmt reglugerðardrögunum er gert ráð fyrir að Náttúrufræðistofnun verði falið að annast kortlagninguna, halda utan um undirliggjandi gögn og birta opinberlega kort yfir óbyggð víðerni.

Samkvæmt reglugerðinni mun Náttúrufræðistofnun þurfa að byggja á bestu fáanlegu gögnum hverju sinni um staðsetningu, stærð og eðli viðkomandi mannvirkja og annarra ummerkja. Gera má ráð fyrir að hluti þeirra gagna sem þarf til að kortleggja víðerni í samræmi við reglugerðina liggi ekki fyrir í fyrstu og að ráðast verði í sértækari öflun slíkra gagna.

Skv. reglugerðardrögunum skal kort með afmörkun óbyggðra víðerna vera til upplýsingar og notkunar fyrir stjórnvöld við stefnumótun um verndun óbyggðra víðerna, landslags og landnotkunar, þar á meðal við gerð skipulagsáætlana, áætlunar um vernd og orkunýtingu, undirbúning friðlýsinga, stjórnunar- og verndaráætlana friðlýsta svæða, mat á umhverfisáhrifum og við ákvarðanatöku um leyfisveitingar.